Anlamı
1) gücü yetmek, sözü geçmek:
'Ne doğan güne hükmüm geçer / Ne hâlden anlayan bulunur' -C. S. Tarancı. 2) geçerli, etkili durumunu yitirmek: Soğukların hükmü geçti.
Detaylı Açıklama
Hükmü geçmek, bağlama göre iki ana anlam taşır. Birinci anlamında bir kişinin sözü etkili olmak, buyruğu dinlenmek ve bir alanda gücü yetmek demektir. İkinci anlamında ise bir şeyin etkisinin kalmaması veya belirli bir dönemin sona ermesi anlatılır; örneğin soğukların hükmü geçer. Bu çift yönlü kullanım, deyime zenginlik kazandırır. Ortak nokta, bir etkinin veya otoritenin geçerlilik alanıdır. İnsanlar, kanunlar, mevsimler ya da koşullar bir süre hüküm geçirebilir, sonra bu etki sona erebilir. Bu nedenle söz hem sosyal güç ilişkilerini hem de doğa veya zaman içindeki etkileri anlatmak için elverişlidir. Böylece etkinin sürmesi ya da sona ermesi düşüncesini tek deyimde toplayan işlevli bir yapı oluşur.
Örnek Cümleler
- Eskiden mahallede onun hükmü geçmek herkesin davranışından belli olurdu açıkça.
- Bu evde artık babanın hükmü geçmek eskisi kadar kolay değil.
- Bahar gelince ayazın hükmü geçmek ve sokaklar yeniden canlanır burada.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hükmü geçmek, bir kişinin sözünün etkili ve geçerli olması anlamına geldiği gibi, bir durumun veya etkinin sürüp sonra sona ermesini anlatan kullanım da taşır; ortak nokta etkinin yürürlükte olmasıdır.
Her iki anlamda da ortak nokta, bir etkinin, gücün veya geçerliliğin belirli bir alanda iş görmesidir. Fark, bunun kişi mi koşul mu olduğundadır ve bağlam bu ayrımı açıkça belirler.
Aile içi otorite, toplumsal güç, mevsim etkileri, kuralların geçerliliği ve çeşitli koşulların sürdüğü dönemler için kullanılabilir. Etki alanı temel unsurdur. Geçerlilik süresi merkezde yer alır.