Anlamı
iyiliğe karşı iyiliği herkes yapabilir, önemli olan kötülüğe karşı iyilik yapabilmektir.
Detaylı Açıklama
İyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı atasözü, iyiliğe karşı iyilik yapmanın kolay ve herkesin yapabileceği bir şey olduğunu, asıl erdemin kötülüğe karşı iyilik yapabilmek olduğunu anlatır. Burada 'er kişi' yiğit, olgun, ahlaken güçlü insanı ifade eder. Atasözü, ahlaki bir merdiven çizer: birinci basamak karşılıklılık, ikinci ve daha yüksek basamak ise af, hoşgörü ve büyüklüktür. Günlük hayatta intikam duygusunu dizginlemeyi, kin tutmamayı ve ahlaki üstünlüğü korumayı öğütler. Söyleyen kişi genellikle kötülüğe maruz kalan birini iyilikle karşılık vermeye teşvik eder. Bu söz İslami ahlak anlayışıyla da örtüşür; affetmeyi ve kötülüğe iyilikle karşılık vermeyi erdem sayan bir geleneğin Türk halk diline yansımasıdır ve derin bir olgunluk beklentisi taşır.
Örnek Cümleler
- Sana kötülük yapana sen iyilikle karşılık ver; iyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı.
- Komşu kırgınlığını sürdürmek yerine yardım elini uzattı; iyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı dediler.
- Babam 'iyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı' deyip bizi hep affetmeye teşvik ederdi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Açıkça affetmeyi ve iyilikle karşılık vermeyi öğütler. İntikamı değil hoşgörüyü yüceltir. Kötülük yapanı cezalandırmak yerine ona iyilikle yaklaşmak, sözün tanımladığı yiğitliğin ta kendisidir. Bu erdem herkesin gösteremeyeceği bir olgunluk gerektirir.
Er kişi, Türk kültüründe yiğit, olgun, ahlaken güçlü, sözünde duran ve cesur insanı ifade eder. Burada fiziksel güç değil, ahlaki güç kastedilir: kötülüğe iyilikle karşılık verebilecek iç kuvvete sahip kişidir.
İkisi de karşılık beklemeden iyilik yapmayı öğütler. Ancak 'iyilik et denize at' genel bir ilke sunarken bu atasözü daha spesifiktir: kötülüğe karşı iyilik yapabilmenin özel bir erdem olduğunu vurgular.