Anlamı
1) bilinci işlemez olmak, kendini kaybetmek, bayılmak:
'Gözlerini tezgâhın arkasındaki bir kapıya dikmiş ve kendinden geçmiş gibiydi.' -S. F. Abasıyanık. 2) bir şey karşısında coşkuya kapılmak, duygulanmak:
'Oturduğu şiltenin üstünde ayağa kalkıyor; alevi artan bakışlarla kendinden geçmiş, bir elini dizine vurarak ... haykırıyordu.' -A. Ş. Hisar. 3) uykuya dalmak, uyuyakalmak:
'Ninniyi söyleyen anne kendinden geçeli belki bir hayli olmuştu.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Kendinden geçmek deyimi, üç farklı anlam taşıyan zengin bir ifadedir. Birinci anlamıyla bilincin işlemez hale gelmesini, bayılmayı ve kendini kaybetmeyi ifade eder. İkinci anlamıyla bir şey karşısında coşkuya kapılmayı ve yoğun biçimde duygulanmayı anlatır. Üçüncü anlamıyla ise uykuya dalmayı ve uyuyakalmayı betimler. Geçmek fiili burada bir halden başka bir hale geçişi, bilinçli durumdan bilinç dışına kayışı simgeler. Birinci anlamda tıbbi durumları, ikinci anlamda sanatsal veya duygusal deneyimleri, üçüncü anlamda ise yorgunluk sonucu uykuya dalışı anlatır. Türk edebiyatında özellikle ikinci anlam sıkça kullanılır ve mistik deneyimlerin, müzik dinlemenin veya aşkın etkisinin betimlemesinde tercih edilir. Günlük dilde ise her üç anlam da yaygın biçimde kullanılır ve bağlam hangi anlamın kastedildiğini belirler.
Örnek Cümleler
- Kan görünce kendinden geçti; hemen yere yığılarak gözlerini kapattı.
- Konser o kadar güzeldi ki müziği dinlerken kendinden geçmişti; gözyaşlarını tutamadı.
- Gece vardiyasından sonra o kadar yorgundu ki koltukta kendinden geçiverdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Üç farklı anlam taşır: bilincini kaybetmek ve bayılmak, coşkuya kapılarak yoğun biçimde duygulanmak, uykuya dalmak ve uyuyakalmak. Bağlama göre hangi anlamda kullanıldığı belirlenir ve her üçü de günlük dilde yaygındır.
Bayılma ve bilinç kaybı durumlarında tıbbi anlamda, müzik veya sanat karşısında duygusal coşku yaşandığında, aşırı yorgunluk sonucu uykuya dalındığında kullanılır. Üç farklı bağlamda farklı anlamlar kazanır.
Kendinden geçmek anlık bir geçişi ifade ederken kendinde olmamak devam eden bir durumu anlatır. Ayrıca kendinden geçmek olumlu anlamda coşkuyu da ifade edebilirken kendinde olmamak genellikle olumsuz bir durumu betimler.