Anlamı
değerini biçmek, kıymetini belirlemek:
'Yüzlerini görür görmez, aşağıdaki misafirlerinin kıratlarını ölçmüştüm.' -E. E. Talu.
Detaylı Açıklama
"Kıratını ölçmek" deyimi, bir kişinin veya bir şeyin değerini, kıymetini ya da kapasitesini belirlemek, biçmek anlamında kullanılır. Karşıdaki insanın toplumsal konumunu, bilgi düzeyini veya maddi gücünü gözlem yoluyla tartmak anlamını taşır. Kırat sözcüğü altın ve mücevher ticaretinde değerli madenlerin saflığını belirlemek için kullanılan bir ölçü birimidir; zamanla mecazi olarak kişinin toplumsal değerini anlatmak için de kullanılmaya başlanmıştır. Ercüment Ekrem Talu eserlerinde "Yüzlerini görür görmez misafirlerinin kıratlarını ölçmüştüm" diyerek deyimin bu kullanımını örneklemiştir. Özellikle ilk karşılaşmada yapılan hızlı ve sezgisel değerlendirmeleri anlatmak için tercih edilir.
Örnek Cümleler
- Tecrübeli tüccar, karşısına gelen müşterinin kıratını bir bakışta ölçüp ona göre fiyat verirdi.
- Toplantıya yeni gelen konukların kıratını ölçmek için onlarla kısa bir sohbet yeterli oldu.
- Usta gazeteci, röportaj yapacağı kişinin kıratını önceden ölçer ve sorularını ona göre hazırlardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kırat, bir şeyin değerini, ayarını ve kalitesini ifade eden ölçü birimidir. Özellikle altın ve mücevher ticaretinde değerli madenlerin saflığını belirlemek için kullanılan bu terim, zamanla mecazi olarak bir kişinin toplumsal değerini, konumunu ve kapasitesini anlatmak için de kullanılmaya başlanmıştır.
Deyim nötr bir anlam taşır; olumlu veya olumsuz kullanılabilir. Bir kişinin değerini takdir etmek amacıyla kullanıldığında olumlu, birini süzmek veya hesapçı bir bakışla değerlendirmek bağlamında ise hafif olumsuz bir ton kazanabilir. Anlam, cümlenin bağlamına göre belirlenir.
Evet, her iki ifade de bir kişinin veya nesnenin değerini belirlemeyi ifade eder. Ancak kıratını ölçmek daha eski ve edebi bir kullanıma sahiptir; gözlem ve sezgiye dayalı bir değerlendirmeyi çağrıştırır. Değerini biçmek ise daha genel ve günlük bir ifadedir.