Anlamı
kırk gün dolmadan doğum yapmış annenin ve bebeğin dışarı çıkarılmasının tehlikeli olacağını geleneksel olarak kabul etmek:
'Yeni doğmuş iki çocuğu da kırk basar diye yan yana getirmezler.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
"Kırk basmak" deyimi, halk inanışına göre doğum yapmış annenin ve yeni doğan bebeğin ilk kırk gün boyunca dışarı çıkmaması, başka lohusalarla ve yeni doğmuş bebeklerle bir araya getirilmemesi gerektiği inancını ifade eder. Bu süre zarfında anne ve bebeğin hassas ve savunmasız kabul edildiği, kötü ruhlardan ve nazardan korunması gerektiği düşünülür. Refik Halit Karay'ın "Yeni doğmuş iki çocuğu da kırk basar diye yan yana getirmezler" cümlesi bu geleneği edebiyata taşımıştır. Kırk sayısı Türk ve İslam kültüründe geçiş dönemini simgeler; doğumdan sonraki kırk gün hem anne hem bebek için kritik bir eşik olarak kabul edilir. Bu gelenek Anadolu'nun birçok yöresinde hâlâ yaşatılmaktadır.
Örnek Cümleler
- Kırk basar diye yeni doğmuş bebeği komşuya götürmediler, eve misafir de almadılar.
- Anneannem kırk basar korkusuyla iki bebeği yan yana yatırmak istemezdi.
- Lohusa kadını kırk basmasın diye kırk gün boyunca evden çıkarmadılar, her ihtiyacını evde karşıladılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bu inanç, Türk halk kültüründe kırk sayısının kutsal ve geçiş dönemi olarak kabul edilmesine dayanır. Doğumdan sonraki kırk gün, anne ve bebeğin en savunmasız olduğu dönem olarak görülür. Kötü ruhların, nazarın ve hastalıkların bu dönemde daha etkili olacağına inanılır ve koruyucu önlemler alınır.
Halk inanışına göre kırk günlük süre içinde iki yeni doğmuş bebeğin bir araya getirilmesi her ikisinin de sağlığını tehlikeye atar. Kırklarının karışacağına, birinin huzursuzlanıp sürekli ağlayacağına, diğerinin ise hastalanacağına inanılır. Bu nedenle kırk günlük süre dolana kadar bebekler birbirinden uzak tutulur.
Evet, özellikle Anadolu'nun kırsal kesimlerinde bu gelenek hâlâ canlı biçimde yaşatılmaktadır. Şehirlerde modern tıbbın yaygınlaşmasıyla birlikte inancın etkisi azalmış olsa da pek çok ailede kırk günlük süreye özen gösterilir ve bebek bu süre içinde kalabalık ortamlara çıkarılmaz.