Anlamı
ay ışığında gezip dolaşmak:
'O gece mehtaba çıkmak için bir hayli evvelinden başlayan tatlı bir hazırlık devresi vardı.' -A. Ş. Hisar.
Detaylı Açıklama
Mehtaba çıkmak, ay ışığında gezip dolaşmak, dolunay gecelerinde dışarıda vakit geçirmek anlamına gelir. Mehtap, Farsça kökenli bir kelime olup ay ışığı demektir. Deyim, özellikle eski İstanbul kültüründe ve Osmanlı sosyal hayatında popüler olan mehtap sefalarını, yani ay ışığında yapılan gezintileri, kayık turlarını ve sohbet toplantılarını ifade eder. Mehtaba çıkmak, romantik, şiirsel ve nostaljik bir etkinliktir; insanlar dolunay gecelerinde Boğaziçi'nde kayıkla gezinir, sahilde yürür veya bahçede ay ışığında oturarak sohbet ederlerdi. Günümüzde bu gelenek büyük ölçüde kaybolmuş olsa da deyim edebi metinlerde ve nostaljik anlatılarda yaşamaya devam eder. Mehtaba çıkmak, hayatın hızından uzaklaşıp doğanın güzelliğini sakin biçimde deneyimlemeyi temsil eden zarif bir ifadedir.
Mehtaba Çıkmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- O gece mehtaba çıkmak için bir hayli evvelinden başlayan tatlı bir hazırlık devresi vardı.
- Eskiden İstanbul halkı dolunay gecelerinde Boğaz kıyısında kayıklara binip neşeyle mehtaba çıkarlardı.
- Yazın köyde mehtaba çıkıp bahçede yıldızları sayarak otururduk, ne güzel günlerdi.
Kökeni ve Hikayesi
Farsça 'mah-tab' (ay ışığı) kelimesinden gelir. Osmanlı İstanbul'unda dolunay gecelerinde yapılan mehtap sefalari (ay ışığı gezintileri) bu deyimin kültürel kaynağıdır. Özellikle Boğaziçi'ndeki kayık gezintileri ve sahil sohbetleri mehtaba çıkmak geleneğinin merkeziydi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Osmanlı döneminde dolunay gecelerinde özellikle Boğaziçi'nde kayıkla gezinti yapılır, sahillerde sohbet meclisleri kurulur ve müzik dinlenirdi. Mehtap sefalari adı verilen bu etkinlikler sosyal hayatın önemli bir parçasıydı ve hem saray hem halk tarafından uygulanırdı.
Farsça 'mah' (ay) ve 'tab' (ışık, parıltı) kelimelerinin birleşiminden oluşur ve ay ışığı demektir. Osmanlıca yoluyla Türkçeye geçmiş ve hem edebi hem günlük dilde ay ışığının karşılığı olarak kullanılmaktadır.
Organize mehtap sefalari olarak devam etmemektedir. Ancak dolunay gecelerinde sahilde yürüyüş yapmak, ay ışığında romantik akşam yemeği yemek gibi modern versiyonları vardır. Deyim ise edebi metinlerde ve nostaljik anlatılarda yaşamaya devam eder.