Anlamı
öyle şey mi olur, ilgisi yok:
'Ümit, ideal, şahsiyet dediğiniz zaman da hep aynı şeyleri mi anlıyorsunuz? Ne münasebet!' -P. Safa.
Detaylı Açıklama
Ne münasebet, "öyle şey mi olur, ilgisi yok, o ne saçma" anlamında kullanılan güçlü bir itiraz ve red sözdür. "Münasebet" Arapça kökenli olup ilgi, bağlantı, uygunluk anlamına gelir; "ne münasebet" ise "ne ilgisi var, ne alakası var" demektir. Deyim, birinin söylediği bir şeyin tamamen yersiz, saçma veya kabul edilemez bulunduğunu kesin bir dille belirtir. Peyami Safa'nın "Ne münasebet!" ünlemi, karakterin karşıdakinin mantığını tamamen reddettiğini gösterir. Hem soru hem ünlem olarak kullanılabilir; soru olarak retorik niteliği baskındır. Günlük konuşmada çok yaygın olan bu ifade, özellikle absürt iddialar, yanlış çıkarımlar veya haksız suçlamalar karşısında anlık bir red tepkisi olarak söylenir. Osmanlıca kökenli olmasına rağmen modern Türkçede canlılığını koruyan nadir ifadelerden biridir.
Ne Münasebet! Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Ben mi kırdım o vazoyu? Ne münasebet, ben orada bile değildim!
- Şirketin batmasının sebebi ben miyim? Ne münasebet, herkes sorumluluğunu bilsin.
- Sen bunları anlatınca o anda ne münasebet diye bağırdı ve konuşmayı hemen kesti.
Kökeni ve Hikayesi
"Münasebet" Arapça "nasaba" (ilişki kurmak, bağlamak) kökünden türemiştir. Osmanlı Türkçesinde ilgi, bağlantı, uygunluk anlamlarında yaygın olarak kullanılmıştır. "Ne münasebet" kalıbı bu ilginin yokluğunu vurgular ve dil devrimi sonrasında da günlük kullanımda canlılığını koruyan nadir Osmanlıca ifadelerden biri olmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlam bakımından çok yakındırlar. "Ne alakası var" daha günlük ve sade bir ifadeyken "ne münasebet" daha vurgulu, daha sert ve daha kesin bir red tonu taşır. "Ne münasebet" dendiğinde karşıdakinin söylediği şey sadece yanlış değil, aynı zamanda absürt ve saçma bulunur. İtirazın şiddeti daha yüksektir.
Kaba sayılmaz ancak sert bir itiraz ifadesidir. Samimi arkadaşlar arasında doğal ve şakacı bir tonla söylenebilir. Resmi ortamda ise dikkatli kullanılmalıdır; bir üste veya toplantıda söylendiğinde saygısızlık olarak algılanabilir. Doğrudan yüz yüze iletişimde ses tonu ve beden dili ifadenin ağırlığını belirler.
"Münasebetiyle" (vesilesiyle, dolayısıyla), "münasebetsiz" (saygısız, yersiz davranan) ve "münasebet kurmak" (ilişki kurmak) gibi kalıplarda yaşar. "Münasebetsiz" özellikle saygısız davranışları kınamak için yaygın biçimde kullanılır ve Türkçenin günlük söz dağarcığında canlı bir kelimedir.