Anlamı
çok hızlı gitmek:
'Affedersiniz, beni burada görürse kızar diye ok gibi fırladı.' -B. Felek.
Detaylı Açıklama
Ok gibi fırlamak, bir kişinin bulunduğu yerden çok hızlı, çevik ve şaşırtıcı biçimde harekete geçmesini anlatan canlı bir benzetmedir. Okun yaydan çıktığı andaki hızı, kişinin hareketinin sürati ile özdeşleştirilir. Halk dilinde aceleci bir tepkiyi, hızlı bir kararı veya panik bir kalkışı anlatmak için sıkça kullanılır. Burhan Felek gibi yazarların eserlerinde geçer; günlük konuşmada da hayli yaygındır. Aniden gelen bir haber, beklenmedik bir misafir veya alarm çalması gibi durumlarda yerinden fırlayan kişiyi anlatırken bu kalıp devreye girer. Türkçenin tarihsel silah imgelerinden günlük yaşama uzanan zengin deyimleri arasında yer alır. Anlatıma görsel canlılık ve hareket katar; söyleyenin dilinde okurken bile hızı hissedilir kısaca anlatımı süslüyor adeta.
Ok gibi (yerinden) Fırlamak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Telefon çaldığında babamın aradığını anlayınca yerinden ok gibi fırladı oğlumuz, ne olduğunu sordu hemen.
- Annesinin yemek hazır sesini duyunca çocuk koltuktan ok gibi fırladı, mutfağa doğru hızla koştu.
- Yatakta uyurken kapının çalmasıyla irkilen adam ok gibi fırladı, ne olduğunu anlamaya çalıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aniden gelen bir haber, beklenmedik bir misafir veya bir tehlike sinyalinde insanın hızlı tepki verdiği durumlarda kullanılır. Genellikle şaşkınlık, heyecan veya panik içeren bir an söz konusudur. Söyleyen kişi muhatabın hareketinin ne kadar hızlı ve ani olduğunu vurgulamak istediğinde bu deyime sıkça başvurur.
Ok, yaydan çıkar çıkmaz büyük hızla hedefe ulaşan bir silahtır. Bu hız ve aniden harekete geçme özelliği insan davranışına aktarıldığında kişinin tepkisinin ne kadar süratli olduğu çarpıcı biçimde anlatılır. Tarihsel bir silah imgesinin günlük yaşama getirdiği canlılık deyimin gücünü çoğaltır.
Çağrışım bağlama göre değişir. Bir tehlike anında ok gibi fırlamak olumlu, sevdiklerini korumaya koşmak gibi durumlarda çağrışım taşır. Ancak panikle yapılan aceleci tepkilerde olumsuz bir nüans da kazanabilir. Tonlama ve durum, deyimin hangi yönde algılanacağını netleştirir.