Anlamı
çocuğun öldüğünde iyi anılması, yaşarken de beğenilir bir kişi olması için anne baba çocuklarının eğitimine çok önem vermelidir.
Detaylı Açıklama
Ölürse yer beğensin ölmezse el beğensin atasözü, çocuk yetiştirmenin değerini iki uç sahneden alınmış benzetmelerle anlatır. Atasözü iki olası senaryoyu da düşünür; çocuk genç yaşta vefat ederse mezarda da iyi anılsın diye, hayatta kalırsa toplumun gözünde değerli görülen biri olsun diye iyi yetiştirilmelidir. Yer mezarı, el ise toplumu, eli açıkları, çevreyi temsil eder. Halk dilinin ikili yapısı her iki ihtimali de aynı amaca yönlendirir; iyi yetiştirme her durumda kazançlıdır. Sabahları çocuğuna değer aktarmaya özen gösteren anne, evladına manevi dünyayı tanıtan baba, torunlarına ahlaki dersler veren büyükanne, çocuklarına okuma alışkanlığı kazandırmaya çalışan baba bu atasözünün canlı sahneleridir gerçekten halk dilinde derin yer eder.
Ölürse Yer Beğensin, Ölmezse El Beğensin Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Çocuğunun eğitimi konusunda titiz davranan annem atalarımız ölürse yer beğensin ölmezse el beğensin demişler diye nasihat verirken biz kardeşlerine değer aktarımına özen gösterdi.
- Köyde yaşlı dede torunlarına ölürse yer beğensin ölmezse el beğensin sözünü söyleyerek iyi yetiştirilmiş insan olmanın değerini her sabah uzun uzun anlatıyordu büyük bir özenle.
- Yeni doğan torununu kucağına alan büyükanne ölürse yer beğensin ölmezse el beğensin dedi, ailenin geleneksel terbiye anlayışını yeni nesle aktarmanın değerini vurguladı içtenlikle.
Kökeni ve Hikayesi
Türk geleneksel çocuk terbiyesi anlayışından gelir; iki olası senaryo yan yana koyularak iyi yetiştirmenin değeri atasözüne damıtılmıştır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Yer atasözünde mezarı, gömüldüğü toprağı simgeler; halk inancında iyi insanın toprağı kabullenmesi, kötü insanı reddetmesi inanışı vardır. El ise eli açıklar yani toplum, başkaları, çevre anlamı taşır; halk dilinde sıkça eşi dostu eli açıklar şeklinde kullanılır. Atasözü iki kavramı dengeleyerek çocuk yetiştirmenin hem maddi hem manevi boyutlarını kapsar gerçekten.
Halk bilgeliği çoğunlukla ihtimallerle hesap yapar; çocuğun erken vefat etmesi geleneksel toplumda yaygın bir gerçeklikti, çocuk ölümleri oranı yüksekti. Atasözü iki ihtimali de hesaba katarak iyi yetiştirmenin her durumda gerekli olduğunu söyler. Söz hem realistik hem öğretici bir bilgeliği taşır; çocukla ilişkide aşırı umuda kapılmamayı da öğütler gerçekten oldukça olgun.
Modern eğitim çocuk ölümlerinin azalmasıyla atasözünün ilk yarısı arka plana itildi; ama ikinci yarısı yani toplumun gözünde beğenilir bir birey yetiştirme amacı hala canlıdır. Aileler çocuklarını karakter sahibi, ahlaki temelli, çevresinde sayılan biri olarak yetiştirme amacındadır. Söz değişen şartlara rağmen özünü korur; halk bilgeliği kendini günümüze adapte eder gerçekten.