Anlamı
1) bir şeyin önüne perde germek; 2) gözlemek, örtmek.
Detaylı Açıklama
Perde çekmek deyimi iki yakın anlamda kullanılır: birincisinde bir şeyin önüne perde germek, ikincisinde mecazi olarak bir şeyi gözlemek, gizlemek veya örtmek anlamına gelir. Söz, perdenin fiziksel olarak görüş engelleme işlevinden beslenir ve hem somut hem mecazi alanda yaygın kullanım bulur. Ev hanımlarının pencerelere perde çekmesi, mağaza vitrinlerinin akşamları perdelenmesi, restoran salonlarında özel bölümlerin perde ile ayrılması birinci anlama; gerçekleri saklayan kişilerin davranışları, bilgi saklayan kurumların tutumları, geçmişin üstüne perde çekme isteği ise ikinci anlama örnek oluşturur. Söz hem ev kültürü hem sosyal gözlem dilinin önemli bir parçası olarak günümüzde de geniş bir kullanım alanında canlılığını korumaya devam eden zengin bir Türkçe ifadedir.
Perde Çekmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Akşam saatlerinde annem mutfak pencerelerine perde çekti, sıcak yemek ışığı dışarıya yansımasın diye böyle yaptığını.
- Mağaza sahibi gece kapatırken vitrine perde çekti, hırsızlığa karşı önlem alındığını çevredeki esnaflara göstermek istedi.
- Konuyu uzun süre yetkililer gözden ve gündemden saklayıp üzerine perde çekti, gerçekler yıllar sonra ortaya çıkabildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Perde çekmenin somut anlamı görsel engelleme işlevidir; mecazi anlamı ise bu fiziksel işlevin gerçeklerin saklanmasına aktarılmasından doğar. Halk dili somut bir ev pratiğini sosyal eleştirinin aracına dönüştürerek dilin zenginliğini artırır; iki anlam birbirini doğal olarak besler ve tamamlar.
Perde fiziksel olarak görüşü engellediği gibi mecazi olarak gerçeklerin görünmesini de engeller. Yetkilerin bilgiyi sakladığı, ailelerin sırlarını koruduğu, kurumların belirsizlik yarattığı durumlarda perde çekmek deyimi eleştirel bir tonla kullanılır. Halk dili bu metafor ile şeffaflık ve gizlilik arasındaki sosyal gerilimi dile getirir.
Modern demokratik toplumlarda şeffaflık ve hesap verebilirlik temel değerlerdir. Perde çekmek deyimi bu değerlerin ihlal edildiği durumları halk dili üzerinden eleştirir. Bilgi edinme hakkı, basın özgürlüğü, denetim mekanizmaları gibi modern kavramların öncüsü olan bir halk eleştirisi olarak.