Anlamı
tkz. uzun adımlarla yürümek:
'Kalem Şakir düştü peşine, öylesine açmıştı ki pergelleri, koridorun ortasında yakaladı.' -R. Ilgaz.
Detaylı Açıklama
Pergelleri açmak deyimi, halk dilinde uzun adımlarla yürümek, hızlı ve geniş hareketlerle ilerlemek anlamında kullanılır. Rıfat Ilgaz'ın 'Kalem Şakir düştü peşine, öylesine açmıştı ki pergelleri, koridorun ortasında yakaladı' cümlesi sözün edebî bir örneğidir. Söz, geometrik pergel aletinin iki kolunun açılması imgesinden beslenir; bacakların pergel gibi geniş açılarak hızla yürünmesini canlı bir biçimde tasvir eder. Geç kaldığı için son sürat yürüyen çalışanlar, otobüsü kaçırmamak için hızla ilerleyen yolcular, sınava yetişmeye çalışan öğrenciler, ihale saatine yetişmek için aceleyle giden iş insanları, randevu vaktine yetişmek için adımlarını sıklaştıran bireyler bu deyimle anılır. Türkçenin görsel mecaz gücünün halk dilindeki canlı bir karşılığı olarak yaşar.
Pergelleri Açmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Toplantıya geç kaldığını fark eden müdür koridordan pergelleri açmış vaziyette geçti, herkes ardından bakıp gülümseyerek tepki verdi.
- Otobüsü kaçırmamak için pergelleri açan genç adam durağa zar zor yetişti, soluklanmadan otobüse atlayıp koltuğa oturup rahatladı.
- Yağmurun başladığını gören kız öğrenci pergelleri açıp eve doğru koşmaya başladı, sırılsıklam olmadan eve sağ salim varmayı başardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Pergel iki kolu olan ve açıldığında belirli bir geometrik açı oluşturan bir alettir. İnsan bacakları yürürken bir pergel gibi açılır kapanır. Halk dili bu somut görsel benzerliği hızlı yürüme anlamına mecaz olarak taşımıştır; söz görsel olarak çok güçlü ve canlı bir karşılık sunar.
Geç kalan, aceleyle bir yere yetişmeye çalışan, randevuya yetişmek isteyen, otobüs veya treni kaçırmak istemeyen bireyler için söylenir. Söz çoğu zaman mizahi bir gözlem tonuyla kullanılır; aceleci yürüyüşün dramatik bir tasvirini sunar. Üçüncü taraf gözlemleri için ideal bir ifadedir.
Modern kentlerin yoğun temposu, kalabalık caddeler ve zaman baskısı insanları sıkça pergel açmaya iter. Söz, çağdaş kentsel yaşamın görsel bir karşılığı olarak günümüzde de canlılığını korur; metropol kültürünün gündelik dilindeki halk gözlem geleneğinin değerli bir parçasıdır.