Anlamı
perişan duruma getirmek, perişan etmek:
'Kaç defa deve kafilelerinin bir at sesi yüzünden ortalığa perişanlık verdiğine rast geldim.' -F. R. Atay.
Detaylı Açıklama
Perişanlık vermek deyimi, bir kimseyi veya topluluğu perişan duruma getirmek, dağıtmak, huzursuz etmek anlamında kullanılır. Falih Rıfkı Atay'ın 'Kaç defa deve kafilelerinin bir at sesi yüzünden ortalığa perişanlık verdiğine rast geldim' cümlesi sözün edebî bir örneğidir. Söz, perişan kelimesinin Farsça kökenli olup dağılma, parçalanma anlamı taşımasından beslenir. Beklenmedik bir kriz yaratan haberler, doğal afetler sonrası şehirdeki dağılma, ekonomik şokların ailelerde yarattığı kaos, savaş ortamının halk üzerindeki yıkıcı etkisi, salgın dönemlerinde toplumda yaşanan huzursuzluk için söylenir. Söz dramatik ve ciddi bir tonla kullanılır; kollektif zarar gören durumları vurgular. Türkçenin kriz ve afet dilinin halk arasındaki köklü ve etkili bir karşılığı olarak yaşamına devam etmektedir.
Perişanlık Vermek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Ani gelen sel kasabaya büyük perişanlık verdi, yetkililer afet bölgesinde durumu kontrol altına almak için yoğun çaba sarf ettiler.
- Beklenmedik kriz haberi piyasalara perişanlık verirken yatırımcılar paniğe kapılıp portföylerini hızla revize etmek için uzun toplantılar yaptılar.
- Salgın sürecinin başlangıcı pek çok sektöre büyük perişanlık verdi, küçük işletmeler kapanma noktasına geldi, devlet destekleri hazırlandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Perişanlık kelimesi Farsça kökenli perişan kelimesinden gelir; dağılma, parçalanma, düzensizliğe düşme anlamlarını taşır. Türkçeye Osmanlı döneminde geçmiş ve dağılmış, kaotik bir durumu anlatan temel kelimelerden biri olarak yerleşmiştir. Halk dilindeki kullanımı dramatik durumları tasvir etmede yaygın bir karşılık bulur.
Doğal afetler, ekonomik krizler, salgın hastalıklar, savaş durumu, büyük yangınlar, kazalar gibi geniş çaplı kollektif zararın yaşandığı durumlarda söylenir. Söz, bireysel değil topluluk düzeyindeki etkiyi vurgular; halk ölçeğinde yaşanan dağılma ve düzensizliği dile getiren güçlü bir karşılıktır.
Çağdaş kriz yönetimi disiplini afet sonrası halk sağlığı, ekonomi ve sosyal düzeni korumayı hedefler. Perişanlık vermek deyimi bu modern krizin halk dilindeki köklü karşılığıdır; halkın yaşadığı kollektif etkiyi sade ama güçlü biçimde dile getiren değerli bir ifade olarak hâlâ canlılığını korur.