Anlamı
uçmak.
Detaylı Açıklama
Pervaz etmek deyimi, kuş ya da kelebek gibi kanatlı varlıkların gökyüzünde uçması, hafifçe süzülerek havalanması anlamında kullanılır. Söz, Farsça kökenli pervaz kelimesinin uçuş, kanat çırpışı anlamından beslenir; halk dilinde edebî bir hava taşıyan, şiirsel kullanımı yoğun bir deyimdir. Divan şiirinde sevgili etrafında dönen âşığın gönlünü kuşa benzeten beyitler, halk türkülerinde özgürlüğe uçan gönüllerin tasvirleri, gökyüzünde süzülen yırtıcı kuşları izleyen doğa gözlemcileri, gökyüzü uçuşunu seyreden meraklı çocuklar, sabahları bahçesinde kuşları seyreden yaşlı insanlar bu deyimle anılır. Söz çağdaş Türkçede daha çok edebî ve şiirsel bağlamlarda yaşar; günlük dilde sade haliyle uçmak tercih edilir. Türkçenin Farsça kültürel mirasla beslenen incelikli bir karşılığı olarak edebî bellekte yaşamaktadır.
Pervaz Etmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Açık gökyüzünde özgürce pervaz eden kartalı uzun süre izleyen çocuklar doğanın güzelliğine hayran kaldılar, sessizlik içinde anı yaşadılar.
- Şair beyitlerinde sevgilinin etrafında pervaz eden gönlünü anlatıyor, divan şiirinin köklü imgelerinden birini ustalıkla kullanıyordu.
- Sabah erken saatlerde bahçede pervaz eden kelebekleri seyreden anne kızıyla birlikte doğa sevgisini paylaşmanın güzel anlarını yaşıyordu.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Farsça kökenli pervaz kelimesinden gelmektedir. Uçmak ve kanat açmak anlamlarını taşıyan bu kelime Osmanlı döneminde edebi Türkçeye girmiş; divan şiiri ve halk edebiyatında yoğun kullanım kazanarak deyimleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Pervaz Farsça kökenli bir kelimedir; uçmak, kanat açmak anlamlarını taşır. Türkçeye Osmanlı döneminde edebi metinler aracılığıyla girmiş ve şiirsel bir hava kazanmıştır. Bugün de daha çok divan edebiyatı çalışmaları ile şiirsel metinlerde karşımıza çıkar; dilin Farsça mirasla beslenen güzel bir parçasıdır.
Söz daha çok aşk, özgürlük, ruh yüceliği, gönül uçuşu imgeleri ile birlikte kullanılır. Divan şiirinde âşığın gönlü, halk türkülerinde özgürleşen ruh, modern şiirde gökyüzü ve sınırsızlık tasvirleri bu deyim üzerinden zenginleştirilir; söz duygusal yoğunluğun şiirsel taşıyıcısıdır.
Pervaz etmek deyimi çağdaş günlük konuşmada nadiren geçer; daha çok edebî metinler, eski filmler, türküler ve şiir kitaplarında yaşar. Sade uçmak fiili gündelik dilde tercih edilir; ama söz dilin estetik birikiminin değerli bir parçası olarak edebî bellekte yaşamaya devam etmektedir.