Anlamı
argo can sıkmak, bıkkınlık verecek biçimde konuşmak, dırdır etmek.
Detaylı Açıklama
Plak bozulmak deyimi, argo bir kullanımda bir kimsenin can sıkacak biçimde aynı şeyi defalarca tekrarlaması, dırdır edercesine konuşması, bıkkınlık verecek tarzda söylenmesi anlamında kullanılır. Söz, eski plak çalarların plak bozulduğunda aynı kısmı sürekli tekrarlamasından beslenir; bu somut müzik aleti arızasından insanın sözel tekrarlarına mecaz türemiştir. Aynı şikayeti her gün tekrarlayan can sıkıcı eşler, sürekli aynı tavsiyeleri veren ısrarcı anne babalar, mahallede aynı dedikoduyu sürekli yayan boş gevezeler, iş yerinde tek bir konuyu durmadan konuşan dırdırcı meslektaşlar, eski olayları sürekli hatırlatıp eşine yükleyenler, parti içinde aynı politik söylemi tekrarlayan can sıkıcı katılımcılar bu deyimle anılır. Söz mizahi ve eleştirel tonlarda kullanılır. Türkçenin müzik teknolojisi mirasından beslenen halk arasındaki güncel bir kalıbıdır.
Plak Bozulmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Akşam yemeğinde aynı şikayeti dördüncü kez tekrarlayan eşine plak bozulmak demek üzereyken kendini tutup nazikçe yanıt verdi.
- Mahallede sürekli aynı dedikoduyu yayan komşunun yanına gittiklerinde plak bozulduğu için herkes uzun süre kalmıyordu, kısa selam ile geçiyorlardı.
- İş yerinde tek bir konuyu durmaksızın konuşan dırdırcı meslektaş plak bozulmuşçasına aynı şeyi tekrarlıyordu, ekip onun davranışından bunalmaya başlamıştı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, eski plak çalarların plak bozulduğunda aynı kısmı sürekli tekrarlaması olgusundan mecazlaşarak doğmuştur. Modern müzik teknolojisinin yirminci yüzyılda dile kazandırdığı yeni nesil mecazlardan biridir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Eski plak çalarlar plak yüzeyinde bir çizik olduğunda aynı kısmı sürekli tekrar çalmaya başlardı; bu tekrar can sıkıcı ve dayanılmaz bir hal alırdı. Halk dili bu somut teknik arızadan kişinin sözel tekrarlarına mecaz türetmiş; modern teknolojinin dile kazandırdığı taze kalıplardan birini oluşturmuştur.
Aile içi tekrarlı şikayetler, anne baba tavsiyelerinin abartılmış tekrarları, mahalle dedikodularının sürekli yayılması, iş yerinde bıkkınlık verici tek konu konuşmaları, eski olayların hatırlatılması, politik söylemlerin sürekli yinelenmesi gibi pek çok sıkıcı tekrar durumunda söz tam yerini bulur. Halk dili sıkıcı tekrarın sözel bir aracını sunar.
Modern iletişim kuramları mesajın etkili olabilmesi için tekrarın ölçülü olması gerektiğini, aşırı tekrarın algıyı zayıflatıp can sıktığını gösterir. Plak bozulmak deyimi bu çağdaş iletişim bulgularının halk dilindeki köklü öncüsüdür; aşırı tekrarın olumsuz etkisini bilge bir biçimde yüzyıllar öncesinden dile getirmiş değerli bir kalıptır.