Anlamı
çok dikkat etmek:
'Bir tıkırtı, bir ayak sesi duyar mıyım diye kulaklarımı açıp pürdikkat kesildim.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Pürdikkat kesilmek deyimi, bir kimsenin son derece dikkatli olması, tüm dikkatini bir konuya yöneltmesi, gözlerini ve kulaklarını açıp her ayrıntıyı kaçırmamak için yoğunlaşması anlamında kullanılır. Söz, pür yani tam, eksiksiz anlamı ile dikkat kelimesinin birleşmesinden oluşur; tam dikkat hâli almak anlamı taşır. Bir tıkırtı bekleyen gizemli detektifler, sınıfta zor bir konuyu anlamaya çalışan kararlı öğrenciler, müzik dinlerken her notayı yakalamak isteyen titiz müzisyenler, akademik konferansta önemli bir sunumu izleyen profesörler, ameliyathanede hastasına odaklanmış titiz cerrahlar, polis takibinde her küçük detayı kaçırmamak isteyen dedektifler, bir mahkemede ifadeyi takip eden avukatlar bu deyimle anılır. Söz takdir edici ve odaklanma dolu tonlarla kullanılır. Türkçenin Farsça mirastan beslenen entelektüel dilinin halk arasındaki köklü bir karşılığıdır.
Pürdikkat Kesilmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bir tıkırtı bir ayak sesi duyar mıyım diye kulaklarımı açıp pürdikkat kesildim diyen yazar gizem ortamının gergin atmosferini canlı bir biçimde aktarıyordu.
- Sınıfta öğretmenin zor anlattığı matematik konusuna pürdikkat kesilen kararlı öğrenci her ayrıntıyı not defterine eksiksiz biçimde aktarıyordu.
- Ameliyathanede hastasına pürdikkat kesilen titiz cerrah her küçük detayı yakından izleyerek başarılı bir cerrahi müdahale gerçekleştirdi.
Kökeni ve Hikayesi
Pür Farsça kökenli bir ön ek olup tam, eksiksiz, dolu anlamlarını taşır. Türkçeye Osmanlı döneminde edebi metinler aracılığıyla girmiş; dikkat kelimesi ile birleşerek deyimleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Pür Farsça kökenli bir ön ek olup tam, eksiksiz, dolu anlamlarını taşır. Türkçeye Osmanlı döneminde edebi metinler aracılığıyla girmiş; pürdikkat, pürtelaş, pürheves gibi pek çok bileşik kelimenin yapımında kullanılarak halk dilinde değerli bir yapı taşı olmuştur.
Müzik dinleme, akademik konferans takibi, cerrahi operasyon, polisiye takip, hukuki ifade değerlendirmesi, sanat eserinin incelenmesi, hassas el işi çalışmaları, mühendislik tasarım çalışmaları, bilimsel araştırma süreçleri gibi pek çok yüksek dikkat gerektiren alanda söz tam yerini bulur. Halk dili yoğun odaklanmanın sözel bir aracını sunar.
Modern psikoloji ve bilişsel bilim dikkatin çeşitli türleri, sürdürülen dikkat, seçici dikkat, bölünmüş dikkat gibi pek çok kavramı inceler. Pürdikkat kesilmek deyimi bu çağdaş dikkat kuramlarının halk dilindeki köklü öncüsüdür; yoğun odaklanmanın değerini yüzyıllar öncesinden Farsça mirastan beslenen zarif bir kalıpla anlatır.