Anlamı
1) birinin ilencine uğrayıp kötüleşmek, mahvolmak:
'Bu gurbet ellerde candan usandım / El kahrını çekmede ömrüm puşt oldu' -Halk türküsü. 2) argo bir işin uzmanı olmak.
Detaylı Açıklama
Puşt olmak deyimi halk dilinde iki ayrı bağlamda kullanılır ve bu iki kullanımı birbirinden ayırmak önemlidir. Birincisinde söz, halk türküleri ve eski deyişlerde geçen biçimiyle bir kişinin gurbet, yoksulluk ya da ağır yaşam koşulları yüzünden ezilmesini, ömrünün yıpranmasını anlatır; bu anlam dramatik ve hüzünlü bir tondadır. İkincisi ise bir argo kullanımdır: bir işi çok iyi bilen, deneyimi nedeniyle ustalığa erişmiş bir kimse için söylenir. Bu kullanım küfür değil, dostça bir takdir tonu taşır; ama argo olduğu için her ortama uygun değildir. Halk türküsündeki yorgun gurbetçi, bedenini ve gönlünü gurbete bırakan biri birinci anlamı; yıllarca tezgâh başında çalışmış usta, sektörünün her ayrıntısını bilen tecrübeli kişi ise ikinci anlamı temsil eder. Hangi anlamın geçerli olduğu bağlamla, ses tonuyla ve kim tarafından söylendiğiyle belirlenir.
Puşt Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Halk türküsünde geçen bu gurbet ellerde candan usandım ömrüm puşt oldu dizesi gurbetin yorgunluğunu dile getirir.
- Tezgâh başında yıllarca çalışan usta için sektörün eskileri bu adam bu işte tam puşt olmuş diyerek dostça bir takdir gösterir.
- Memleketinden uzakta uzun yıllar zorlu koşullarda yaşayan adam kendi ömrünü gurbetin onu nasıl puşt ettiğine yorarak anlatıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Halk türküleri gurbet, ayrılık, yoksulluk gibi temaları işlerken zaman zaman bu deyime yer verir. Buradaki puşt olmak doğrudan bir hakaret değil, ömrün ağır koşullar altında ezilip yıpranması anlamındadır. Türküdeki kişi, gurbette geçen yılların kendisini bitirdiğini söylerken bu sözü kullanır; deyim trajik bir kabullenişi taşır.
Argo dilinde puşt olmak bir kimsenin işini son derece iyi bildiğini, uzun deneyim sonucu ustalığa eriştiğini anlatır. Burada söz dostça bir takdir tonu taşır ve genelde aynı işin içindeki kişiler arasında geçer. Resmî ya da yabancı ortamlarda kullanılması uygun değildir; çünkü argo olarak yanlış anlaşılmaya açıktır.
Anlamı belirleyen tek şey sözün geçtiği bağlamdır. Halk türküsünden, eski edebi metinden ya da hüzünlü bir anlatıdan geliyorsa birinci, yıpranma anlamıdır. Bir atölye, esnaf ya da meslek ortamında bir kimseye dostça söyleniyorsa ikinci, ustalık anlamıdır. Tonlama ve konuşmacının niyeti de ayrımı netleştirir.