Anlamı
bir olay, bir haber vb. anlatılmak:
'Mahkemeden kurtulup kapıdan çıkarken gizlice söylediği rivayet edilen bir laf var.' -N. F. Kısakürek.
Detaylı Açıklama
Rivayet olunmak deyimi, bir olay, bir haber ya da bir söylentinin ağızdan ağıza dolaşması, anlatılarak yayılması anlamında kullanılır. Söz Arapça kökenli rivayet kelimesinden gelir; aktarma, anlatma, söylenti olarak anlatma anlamlarını taşır. Mahkemeden kurtulup kapıdan çıkarken gizlice söylendiği aktarılan bir laf, padişaha bir vezirin söylediği iddia edilen sözler, evliya menkıbelerinde anlatılan olağanüstü hadiseler, eski şehirlerin kuruluş efsanelerinin günümüze rivayet edilmesi tipik bağlamlardır. Söz nötr bir tonla geçer; konuşmacı bilginin kesinliğine değil yaygın aktarımına dikkat çeker. Çağdaş Türkçede söylentiye göre, aktarıldığına göre gibi karşılıklarla yer değiştirir; rivayet olunmak edebî ve tarihi yazıda hâlâ yaygındır. Söz hem akademik tarih yazımında hem de halk anlatılarında uzun ömürlü bir kullanım kazanmış olup belirsiz kaynaklı bilgiyi diplomatik biçimde aktarmanın en zarif sözel yoludur.
Rivayet Olunmak (edilmek) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Mahkemeden kurtulup kapıdan çıkarken gizlice söylediği rivayet edilen bir laf var diyen yazar olayın etrafındaki söylenti ortamını kibar biçimde aktarıyordu.
- Eski mahallenin kuruluşuna dair anlatılanlar hâlâ büyüklerden büyüklere rivayet olunmaktadır.
- Bir tarihi kaynakta padişahın vezirine sertçe çıkıştığı rivayet olunsa da bunun kesin belgesi henüz bulunamamıştır.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Arapça rivayet (aktarma, söylenti) kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Osmanlıca döneminde tarih ve hadis dilinin temel kavramlarından biri olmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Rivayet, Arapça kökenli bir kelimedir; aktarma, nakletme, söylenti olarak anlatma anlamlarını taşır. İslam dünyasında özellikle hadis biliminin temel kavramlarından biri olmuştur; bir bilginin kim tarafından kime aktarıldığının silsilesi rivayet zinciri olarak adlandırılır. Halk dilinde anlatım yoluyla yayılan bilgileri işaretler.
Söz bilginin kesinliğine garanti vermez; yalnızca aktarımın varlığını bildirir. Konuşmacı söylenenin kim tarafından nereye aktarıldığını söylemeden, sözün dolaşımda olduğunu söyler. Halk dili belirsiz kaynaklı bilgilerin aktarımını bu kalıpla işaretler; bilimsel kesinlik aranmaz.
Tarih yazımında özellikle birincil kaynağı kesin olmayan olaylar rivayet olunur kalıbıyla aktarılır; tarihçi olayın gerçekliğini açıkça onaylamaz ama dönemin aktarımını da göz ardı etmez. Bu yöntemle hem bilginin yayılımı hem de kaynağın sınırlı oluşu birlikte ifade edilir. Edebî tarih yazımında özellikle yaygındır.