Anlamı
1) oyun sırasında söz başka bir oyuncuda iken seyircinin ilgisini kendi üzerine çekmek; 2) birinin söyleyeceği sözü ondan önce söylemek.
Detaylı Açıklama
Rol çalmak deyimi iki ayrı kullanımıyla bilinir. Birinci anlamda oyun sırasında söz bir başka oyuncudayken seyircinin ilgisini kendi üzerine çeken bir oyuncuyu anlatır. İkinci anlamda ise birinin söyleyeceği sözü ondan önce söyleyerek söz hakkını ele geçirmeyi ifade eder. Söz sahne dilinden gelir ve sosyal hayata taşınmıştır. Bir tiyatro sahnesinde dikkat çeken pantomim yapan figüran, bir film setinde başrolü gölgeleyen yardımcı oyuncu, bir aile toplantısında diğerinin söyleyeceği şakayı ondan önce söyleyen amca, bir iş toplantısında ekip arkadaşının fikrini ondan önce dile getiren çalışan tipik bağlamlardır. Söz hafif eleştirel veya mizahi bir tonla geçer; halk dili sahnenin etiketini sosyal hayatın saygısına bağlar.
Rol Çalmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Sahnedeki yardımcı oyuncu pantomim hareketleriyle başroldeki arkadaşından rol çalarak seyircinin dikkatini kendi üzerine çekmeyi başardı.
- Aile toplantısında ablasının yıllardır anlattığı esprili anıyı ondan önce söyleyerek rol çalan amca herkesin sitemine maruz kaldı.
- İş toplantısında ekip arkadaşının hazırladığı sunumun fikrini ondan önce dile getirerek rol çalan çalışan yöneticinin uyarısını aldı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, tiyatro etiğinden gelen bir kalıptır. Oyuncuların sahnedeki söz hakkına ve dikkat alanına saygı göstermesi gerekliliği halk dili tarafından gündelik sosyal saygıya taşınmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Evet, birinci anlam doğrudan sahne etiğiyle ilgilidir. Tiyatro ve sinemada her oyuncunun belirli bir sahnedeki sözü ya da hareketi ona aittir; başka biri seyircinin ilgisini kendi üzerine çekecek hareketlerle ekibe haksızlık yapmış sayılır. Bu davranış sahne saygısını ihlal eder; sanatın temel etiğinin bir kuralıdır.
İkinci anlam doğrudan sosyal saygıyla ilişkilidir. Birinin söyleyeceği şakayı, anısını ya da fikrini ondan önce söylemek o kişiye karşı bir tür haksızlıktır; sözel saygı kuralının ihlali sayılır. Halk dili sosyal etkileşimin bu inceliğini sahne dilinden alarak gündelik dile taşımıştır; saygının önemini vurgular.
Söz açık bir uyarı niteliği taşır; kişiyi başkasının söz hakkına saygı göstermeye davet eder. Konuşmacı çoğu zaman yaşananı eleştirel veya mizahi bir tonla aktarır; saygı eksikliğinin er geç fark edileceği imasını taşır. Halk dili sözel saygı kültürünün bir parçasıdır.