Anlamı
1) durgun, çevresiyle ilgilenmeyen, kendi hâlinde olan; 2) çok zayıf.
Detaylı Açıklama
Ruh gibi deyimi iki ayrı kullanımıyla bilinir. Birinci anlamda bir kimsenin durgun, çevresiyle ilgilenmeyen, kendi içine kapanmış, dingin ve sessiz bir hâlde olduğunu anlatır. İkinci anlamda ise çok zayıf, etsiz, kemikleri belirgin bir bedenin tasvirinde kullanılır. Söz ruh kavramının sosyal hafızadaki uçucu, ince, etsiz imajından gelir. Ağır bir kayıptan sonra haftalarca konuşmayan içine kapanmış bir kişi birinci anlamın örneğidir. Aylar süren bir tedavi sonrası iyice zayıflayıp eski kıyafetleri bedeninde duramayan bir hasta, ağır bir oruç döneminin sonunda kemikleri sayılır hale gelen bir derviş, uzun süreli kemoterapinin etkisiyle bedeni neredeyse yarıya inen biri ikinci anlamın belirgin örnekleridir. Söz hafif endişe veya merhamet tonu taşır; halk dilinin tasvir gücünü gösteren özlü bir kalıptır.
Ruh gibi Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Eşinin vefatından sonra haftalarca kimseyle konuşmayan amca ruh gibi gezer durur olmuştu.
- Aylarca süren tedavinin etkisiyle eski kıyafetleri bedeninde duramaz hale gelen hasta son ziyarette gerçekten ruh gibi görünüyordu.
- Kemoterapi sürecini tamamlayan komşumuz neredeyse yarıya inmiş bedeniyle ruh gibi kalmıştı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, ruh kavramının halk dilindeki uçucu, ince ve etsiz imajından doğmuştur. Soyut bir kavram, somut durum tasvirlerine metafor olarak taşınmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlam yas dönemleri, derin hayal kırıklığı sonrası içe kapanma, ağır bir karar süreci sonrası dingin sessizlik, melankolik dönüşler gibi durumlarda söylenir. Çevreyle bağın kopması, sessizliğin uzaması, kişinin kendi içine çekilmesi söze çağrı eden hallerdir. Halk dili duygusal çekilmeyi bu kalıpla işaretler.
İkinci anlam ağır hastalık sonrası belirgin zayıflama, uzun süreli yorgunluk, beslenme bozukluğu, kemoterapi ya da benzer ağır tedavi süreçleri, beklenmedik kilo kaybı gibi fiziksel zayıflamayı anlatan durumlarda söylenir. Söz merhamet ve endişe tonuyla geçer; konuşmacı yakın çevresinin sağlık halini gözleyerek dile getirir. Halk dili bedensel zayıflığın görsel ifadesini bu kalıpla yapar.
Ruh halk dilinde uçucu, ince, etsiz bir varlık olarak imgelenir; bu çağrışım hem hafiflik hem incelik hem de zayıflık kavramlarını taşır. Söz bu imajı somutlaştırarak duygusal ve fiziksel iki tür incelmeyi de anlatır hale gelmiştir. Halk dilinin metaforik yaratıcılığının canlı bir örneğidir.