Anlamı
belirli ve doyurucu bir düşünce ortaya koyamamak:
'Konuşma, sap derken saman demek kabîlinden hiçten şeylerden ibaret kalmıştır.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Sap derken saman demek deyimi, bir kimsenin belirli ve doyurucu bir düşünce ortaya koyamaması, konuşmasının özünü yakalayamaması, lafı çevirip durması anlamında kullanılır. Sap ile saman birbirine benzer ama farklı şeylerdir; sap tahılın gövdesi, saman ise onun ufalanmış hâlidir. Bu tarımsal ayrım, düşüncenin netliği fikrine uyarlanmıştır. Konuşmasında ana fikri bir türlü söyleyemeyen bir hatip ya da sorulan soruya doğrudan cevap vermeyen biri, sap derken saman der. Söz hafif eleştirel ya da mizahi bir tutum taşır; asıl fikri yakalayamayıp lafı dolandıran kişiyi ince bir alayla eleştirir. Konuşmada açıklığın ve öze inmenin değerini, tersini örnek göstererek hatırlatır. Söz, çok konuşup az şey söylemenin sıkça rastlanan hâlini yerinde bir imgeyle yakalar.
Sap Derken Saman Demek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Uzun uzun konuşmasına karşın bir türlü asıl noktaya gelemeyen aday, sap derken saman demekten öteye geçemedi.
- Sözlü sınavda dağınık cevaplar veren genç meslektaşı sap derken saman demekten kurtulamayıp düşük puan aldı.
- Toplantıda uzun ve anlamsız konuşmalar yapan katılımcı sürekli sap derken saman demek hatasına düşüyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sap tahıl bitkisinin gövdesini, saman ise harman sonrası bu sapın küçük parçalara ayrılmış hâlini ifade eder. İkisi birbirine yakın ama farklı şeylerdir. Bu küçük ama net fark, konuşmada özü yakalayamamayı, birbirine karıştırıp durmayı anlatan bir imgeye dönüşmüştür.
Söz, net ifade edememeyi, lafı dolandırmayı ve ana fikri yakalayamamayı eleştirir. Açık ve doyurucu konuşmanın değerini, onun eksikliğini örnek göstererek öne çıkarır. Sözü uzatıp öze inememeyi hoş görmez; kısa ve net konuşmayı över.
Çağdaş bağlamda söz; iş toplantıları, akademik sunumlar ya da siyasi konuşmalar gibi düşüncenin net aktarılması gereken her iletişim alanı için geçerlidir. Modern iletişim çağında bile açık ifade becerisinin ne kadar temel olduğunu hatırlatır.