Anlamı
1) birbirine sarılıp kucaklaşmak:
'Batan bir gemide birbirini arayıp bulduktan sonra sarmaş dolaş olmuş felaketzedelere benziyorlar.' -N. F. Kısakürek. 2) iç içe girmek, karman çorman olmak.
Detaylı Açıklama
Sarmaş dolaş olmak deyimi iki anlamda kullanılır. Birinci anlamda iki ya da daha çok kişinin birbirine sımsıkı sarılıp kucaklaşması demektir. İkinci anlamda ise eşya veya nesnelerin iç içe girmesi, karmaşık biçimde birbirine geçmesi, karman çorman olması anlamını taşır. Uzun bir ayrılıktan sonra kavuşan iki dost birinci anlama; karmakarışık bir kablo yığını ikinci anlama örnektir. Söz duygusal, gözlemci ya da hafif mizahi bir tutum taşır. Hem sıcak bir kucaklaşmayı hem de nesnelerin birbirine dolanmış hâlini anlatabilen çift anlamlı bir kalıptır. Aynı imge, hem insanlar arasındaki yakınlığı hem de nesneler arasındaki düğümlenmeyi karşılar; bağlam hangi anlamın kastedildiğini gösterir. Tek bir söz, hem en sıcak yakınlığı hem de en karmaşık düğümü karşılayabilir.
Sarmaş Dolaş Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Batan bir gemide birbirini bulup sarmaş dolaş olan kazazedeler gibi, iki kardeş uzun ayrılığın ardından sıkıca sarıldı.
- Uzun yıllar sonra karşılaşan iki çocukluk arkadaşı meydanın ortasında sarmaş dolaş oldular, gözyaşlarıyla birbirlerine baktılar.
- Yeni teknoloji odasında ekipmanların kabloları sarmaş dolaş olmuş hâlde duruyordu teknisyen düzenli bir çalışma alanı oluşturmaya başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlam insanlar arasındaki duygusal ve fiziksel yakınlığı bildirir; sarılma ve kucaklaşma eylemini ifade eder. İkinci anlam ise nesnelerin karmaşık birleşmesini ya da kişilerin karmaşık biçimde iç içe geçmesini anlatır. Bağlam iki anlamı kolayca ayırır; öznenin niteliği hangi anlamın kastedildiğini gösterir.
Birinci anlam sevgi, özlem, kavuşma ve dayanışma gibi yoğun duyguları yansıtır; insanlar arasındaki yakınlığın görsel bir resmini sunar. İkinci anlam ise daha çok hafif yorucu ya da mizahi bir tını taşır; karmaşıklığın yarattığı duyguya işaret eder.
Sarmaş dolaş ikilemesi, Türkçenin ses uyumlu ikileme yapısının güzel bir örneğidir. İki yakın anlamlı kelimenin yan yana gelmesi etkiyi yoğunlaştırır; tek kelime yerine ikileme kullanmak, yakınlığın ve iç içe geçmişliğin görsel etkisini artırır.