Anlamı
istenilen bir şeyi başkasının aracılığıyla elde etmek:
'Sayende sayeban olduk İstanbul şehri / Sayende sebil olduk, aç kaldık, sefil olduk' -A. İlhan.
Detaylı Açıklama
Sayesinde sayeban olmak deyimi, bir kimsenin istediği bir şeyi başkasının desteği, yardımı ya da aracılığıyla elde etmesi anlamında kullanılır. Sayeban Farsça kökenlidir; gölgede dinlenme yeri, koruyucu sığınak demektir. Bu somut barınma kavramı, birinin koruması ve desteği altına girme fikrine uyarlanmıştır. Aile büyüklerinin desteğiyle iş bulan bir genç ya da bir akrabasının aracılığıyla uygun bir ev bulan biri, onların sayesinde sayeban olmuş olur. Söz takdir edici, içten ya da hafif sitemli bir tutum taşır; bir başkasının desteğiyle elde edilen kazanımı çoğu zaman minnetle dile getirir. Bir hedefe ulaşmada güçlü bir dayanağın, koruyup kollayan birinin önemini vurgular. Yardımı dokunan kişiye duyulan minneti, gölge ve sığınak imgesiyle sıcak biçimde anlatır.
Sayesinde Sayeban Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Onun desteği olmasaydı bu işi asla başaramazdım; sayesinde sayeban oldum diyordu.
- Aile büyüklerinin desteğiyle iş bulan genç, onların sayesinde sayeban olduğunu minnetle söyledi.
- Akrabasının aracılığıyla uygun bir ev bulan amca, onun sayesinde sayeban olduğu için çok memnundu.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Farsça saye (gölge) ve ban (koruyucu) kelimelerinin birleşiminden Türkçeye geçmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sayeban Farsça kökenli bir kelimedir; saye gölge, ban ise koruyucu örtü anlamını taşır. Birleşince gölgelik, sığınak, koruyucu bir manevi yer anlamı doğar; deyimde de birinin koruması altına girmeyi imler.
Söz, birinin desteği ya da aracılığıyla bir şeye kavuşmayı anlatır. Kimi zaman bir aile büyüğünün kanadı altında, kimi zaman bir ustanın ya da dostun yardımıyla yol alınır. Ortak olan, kişinin tek başına değil, güvendiği birinin desteğiyle bir sonuca ulaşmasıdır.
Modern hayatta da söz karşılığını korur; bir işe girerken tanıdık birinin desteği ya da bir alanda yol gösteren bir mentorun varlığı buna örnektir. İnsanların birbirinin desteğiyle iş görmesi hâlâ yaygın bir gerçektir. Söz, bir hedefe ulaşmada güçlü bir dayanağın önemini vurgular.