Anlamı
1) esnaf sabahleyin ilk alışverişi yapmak:
'Bu vakit kim gelecek? Her günkü gibi siftahı sen ediyorsun?' -E. E. Talu. 2) mec. bir işi ilk kez yapmak.
Detaylı Açıklama
Siftah etmek deyimi iki anlamda kullanılır. Birinci ve asıl anlamıyla, bir esnafın sabah günün ilk satışını yapmasını; ikinci ve mecazi anlamıyla ise bir işi ilk kez yapmayı, ilk deneyimi yaşamayı anlatır. Sabah tezgâhını açıp ilk müşterisini ağırlayan bir esnaf birinci anlama; ilk kez sahneye çıkan bir oyuncunun mesleğe siftah ettim demesi ikinci anlama örnektir. Söz sıcak ve olumlu bir hava taşır. Geleneksel esnaf kültüründe, ilk müşterinin uğurunun o günün kazancını etkileyebileceğine dair yaygın bir inanç vardır; bu inanç yüzünden esnaf siftaha ayrı bir önem verir. İçinde, bir başlangıcın taşıdığı umut ve heyecan vardır. Esnaf dilinden gündelik dile geçen bu söz, herhangi bir alanda atılan ilk adımı da anlatır hâle gelmiştir. Bir işe ilk kez başlamanın o özel anını, çoğu zaman bereket dileğiyle birlikte dile getirir.
Siftah Etmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Sabahın ilk müşterisi gelince esnaf, bereket dileyerek günün siftahını etti.
- Sabah erkenden tezgâhını açan esnaf, günün ilk müşterisiyle siftah etti.
- İlk kez sahneye çıkan genç oyuncu, mecazen mesleğe siftah ettiğini söyleyip gülümsedi.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Arapça siftah kelimesinden Türkçeye geçmiş bir ifadedir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Geleneksel Türk ticaret kültüründe siftah, günün ilk satışı olarak özel bir yer tutar. Yaygın bir esnaf inancına göre, ilk müşterinin uğuru o günün kazancını etkileyebilir; bu yüzden esnaflar siftaha ayrı bir önem verirdi. Söz, günün ilk satışını yapmayı; mecazen bir şeyi ilk kez yapmayı anlatır.
Mecazi anlam halk dilinin yaratıcı genişlemesinin örneğidir. Esnafın ilk alışveriş yapması imgesi herhangi bir alanda ilk deneyimin metaforuna taşınmıştır. Böylece bir işe ilk kez başlamanın taşıdığı özel anlam, esnaf dilinden gündelik dile geçmiştir.
Modern hayatta da söz karşılığını korur; bir işin ilk kazancı, bir kariyerin ilk adımı ya da yeni bir deneyimin başlangıcı için söylenebilir. Esnaf dilinde ise hâlâ, günün bereketli başlaması dileğiyle yapılan ilk satışı anlatır.