Anlamı
1) uyuyamadığı için sersemleşmek; 2) uykusunu iyi alamadığından hırçınlaşmak:
'Eğer bu patırtıdan, ikinci uykusu başına sıçrayan imam aşağı koşmasa iki kadın, avluda, saç saça, baş başa dövüşeceklerdi.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Uykusu başına sıçramak, bir kimsenin yeterince uyuyamaması yüzünden sersemlemesi, başının ağırlaşıp zihninin bulanması; kimi zaman da uykusuz kalmaktan ötürü hırçınlaşması, huysuzlaşması anlamına gelen bir deyimdir. Kişi, uykusunu tam alamayınca kendini yorgun, dalgın ve gergin hisseder; en küçük şeye bile sinirlenebilir. Deyimde, alınamayan uykunun adeta başa vurup insanı sersem ve huysuz bıraktığı düşünülür. Söz, çoğunlukla uykusuz kalan, uykusu bölünen kişilerin sersemlik ve hırçınlık hâlini anlatmak için kullanılır. Gece boyu uyuyamayan biri, sabah uykusu başına sıçradığı için ne dediğini bilmez hâlde olabilir. Uykusuzluğun insanı sersem ve aksi bıraktığı bu durum, deyimle çarpıcı biçimde anlatılır. Yeterli uykuyu almak, bu sersemlik ve hırçınlık hâlinin önüne geçen en iyi yoldur. Uykusuzluktan sersemleyip hırçınlaşmayı anlatan bir deyimdir.
Uykusu Başına Sıçramak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bütün gece bebeğin başında beklemekten sabaha uykusu başına sıçrayan anne, ne yaptığını şaşırmış gibiydi.
- Sınav haftası boyunca doğru dürüst uyuyamayınca uykusu başına sıçrayan öğrenci, en küçük şeye bile sinirleniyordu.
- Gece nöbetinden çıkan doktorun uykusu başına sıçramıştı; konuşurken sözcükleri bile zor toparlıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kimsenin yeterince uyuyamaması yüzünden sersemlemesini, başının ağırlaşıp zihninin bulanmasını; kimi zaman da uykusuz kalmaktan ötürü hırçınlaşmasını, huysuzlaşmasını karşılar. Uykusuzluğun insanı sersem ve aksi bırakmasını anlatan bir deyimdir.
Alınamayan uykunun adeta başa vurup sıçraması imgesine dayanır. Uykusunu tam alamayan kişi kendini yorgun, dalgın ve gergin hisseder; deyim, uykusuzluğun başa vurup insanı sersem ve huysuz bırakmasını bu imgeyle anlatır.
Çoğunlukla uykusuz kalan, uykusu bölünen ve bu yüzden sersemleyip hırçınlaşan kişiler için kullanılır. Gece boyu uyuyamayan birinin sabah ne dediğini bilmez, aksi bir hâlde olması buna örnektir.