Anlamı
bağırıp çağırmak:
'Gün geçmiyor ki evdeki kadınlardan biri, önüne bir ıslak şeker parçası düştüğünü görüp yaygarayı basmasın!' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Yaygarayı basmak, bağırıp çağırmak, yüksek sesle tepki göstermek demektir. Basmak fiili buradaki ani başlangıcı belirtir; kişi bir anda sesini yükseltir. Reşat Nuri Güntekin'in evdeki kadınlardan birinin önüne düşen bir şeyi görüp yaygarayı bastığını anlatan cümlesi bu kullanımı gösterir. Deyimde tepkinin küçük bir nedenden doğduğu çoğu zaman ima edilir. Bu yönüyle söz, orantısız bir tepkiyi eleştirir. Yaygara koparmak söyleyişiyle aynı anlamı taşır; aradaki fark yalnızca vurgudadır. Deyim korku, öfke ya da şaşkınlık anında verilen ani tepkiler için kullanılır. Çocukların ve telaşlı kimselerin davranışları anlatılırken sıkça geçer. Kalıp gündelik konuşmada canlılığını korur. Söz, birden bağırmaya başlamayı anlatır. Deyim korku, öfke ya da şaşkınlık anındaki ani tepkiler için sıkça seçilir.
Yaygarayı Basmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Karanlıkta bir gölge görünce hemen yaygarayı basıp bütün evi ayağa kaldırdı.
- Sırasını kaptırdığını sanan yolcu otobüs durağında birden yaygarayı basmaya başlamıştı.
- Çocuk en sevdiği oyuncağını bulamayınca yaygarayı bastı, annesi onu güçlükle sakinleştirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bağırıp çağırmak, yüksek sesle tepki göstermek demektir. Basmak fiili buradaki ani başlangıcı belirtir; kişi bir anda sesini yükseltir. Tepkinin küçük bir nedenden doğduğu çoğu zaman ima edilir.
Korku, öfke ya da şaşkınlık anında verilen ani tepkiler için kullanılır. Çocukların ve telaşlı kimselerin davranışları anlatılırken sıkça geçer. Kalıp gündelik konuşmada canlılığını korur; her yaştan konuşanın dilinde geçer.
Çoğunlukla taşır. Söz, orantısız bir tepkiyi bildirir ve sesin gereğinden çok yükseldiğini sezdirir. Yine de her kullanımda suçlayıcı değildir; kimi yerde yalnızca durumu betimler. Kimi yerde ise yalnızca durumu betimler.