Anlamı
1) çok iri, büyük:
'Yemek yemek için kıyı kumsalına çıkmış, orada ona yumruk kadar bir örümcek musallat olmuştu.' -Halikarnas Balıkçısı. 2) küçücük:
'Yumruk kadar çocukcağızı tek başına trene oturtamaz ya...' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Yumruk kadar, birbirine karşıt iki anlamı olan ilginç bir benzetme sözüdür. Birinci anlamda çok iri, büyük demektir; Halikarnas Balıkçısı'nın kumsalda musallat olan yumruk kadar örümceği anlatan cümlesi bu kullanımı gösterir. İkinci anlamda ise küçücük demektir; Refik Halit Karay'ın yumruk kadar çocukcağızı tek başına trene oturtamayacağını söyleyen cümlesi bunu örnekler. İki anlamın da aynı sözden çıkması karşılaştırma noktasının değişmesinden ileri gelir. Bir örümcek için yumruk büyüklüğü çok iridir; bir çocuk için ise küçücüktür. Ölçü sabit kalır, kıyaslanan şey değişir. Bu incelik kalıbı Türkçenin dikkat çekici sözlerinden biri yapar. Hangi anlamın geçerli olduğu anılan nesneden anlaşılır. Söz, kıyasa göre iriliği ya da küçüklüğü anlatır.
Yumruk Kadar Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bahçede gördüğü yumruk kadar örümcek onu bir anda yerinden sıçratmıştı.
- Yumruk kadar çocuğu tek başına o kalabalığa göndermeye kimsenin gönlü razı olmadı.
- Ağaçta kalan yumruk kadar birkaç ayvayı toplamak için merdiven getirdiler.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birbirine karşıt iki anlamı vardır. Birinci anlamda çok iri, büyük demektir; ikinci anlamda ise küçücük demektir. İki anlam da aynı sözden çıktığı için kalıp ilginç bir örnektir.
Karşılaştırma noktasının değişmesinden ileri gelir. Bir örümcek için yumruk büyüklüğü çok iridir; bir çocuk için ise küçücüktür. Ölçü sabit kalır, kıyaslanan şey değişmiş olur. Ölçü sabit kalır, kıyaslanan şey değişir.
Anılan nesneden anlaşılır. Söz konusu şeyin doğal büyüklüğü bilindiği için dinleyen kıyası kendiliğinden yapar ve hangi anlamın kastedildiğini hemen kavramış olur. Dinleyen bu kıyası kendiliğinden yapar.