Birleşik kelimeler, iki veya daha fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşur. TDK kurallarına göre bazı birleşik kelimeler bitişik yazılır. Bu rehberde bitişik yazılan birleşik kelimelerin kurallarını ve örneklerini bulacaksınız.

1. Ses Düşmesi veya Türemesi

Genel Ses Düşmesi

Birleşme sırasında kelimelerden birinde ses düşmesi veya türemesi meydana gelirse bitişik yazılır:

birbiri (bir + bir + i), kaynana (kayın + ana), nasıl (ne + asıl), niçin (ne + için), pazartesi (pazar + ertesi), sütlaç (süt + aş), kahvaltı (kahve + altı)
Yardımcı Fiillerle Ses Değişimi

Etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller, ilk kelimesinde ses düşmesi veya türemesi varsa bitişik yazılır:

affetmek (af etmek), bahsetmek (bahs etmek), emretmek (emr etmek), hissetmek (his etmek), kahrolmak (kahr olmak), kaybolmak (kayıp olmak), reddetmek (ret etmek), sabretmek (sabr etmek), seyretmek (seyr etmek), zannetmek (zann etmek)
Neden Bitişik?

Bu kelimelerde ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi gerçekleşir. Örneğin "kayıp olmak" → "kaybolmak" olurken "ı" ünlüsü düşer. "kahve altı" → "kahvaltı" olurken "e" düşer.

2. Anlam Kayması Olanlar

Anlam Değişikliğine Uğrayan Birleşikler

Birleşme sırasında kelimelerden biri veya ikisi gerçek anlamından uzaklaşmışsa bitişik yazılır:

Bitki ve Hayvan Adları (Anlam Kayması):
aslanağzı, civanperçemi, devetabanı, eşekkulağı, farekulağı, hanımeli, horozibiği, inciçiçeği, kadıntuzluğu, katırtırnağı, keçiboynuzu, kuşburnu, tavşankulağı, turnagagası, bülbülyuvası (tatlı), dilberdudağı (tatlı)
Organ ve Vücut Parçası (Anlam Kayması):
adamotu (bitki), baldırıkara (ot), adamelması (yiyecek), ayaktopu (spor), başparmak (organ), diştabibi, dişhekimi, ayakkabı
Hastalık ve Nesne Adları:
itdirseği (hastalık), suçiçeği (hastalık), başağrısı (dert), çantasuyu (limon suyu), karaboya (boya), kuşpalazı (hastalık), maymuncuk (alet), tavukkarası (hastalık), turnusol (kimya)
Oyun Adları:
beştaş, dokuztaş, karagöz (gölge oyunu), üçtaş, yediveren
Gök Cismi Adları:
Büyükayı, Demirkazık, Küçükayı, Yedikardeş, Akşamyıldızı, Sabahyıldızı
Biçim ve Şekil Adları:
ayıbacağı, balıksırtı, çaprazayak, elmayanağı, kazayağı, keçiayağı, kuşgözü, tavşanayağı
Dikkat: Anlam Kayması Yoksa Ayrı

Anlam kayması olmayan birleşikler ayrı yazılır:

köpek balığı, deve kuşu, ipek böceği (gerçek anlamlarını koruyorlar)

3. Zarf-fiil Ekleriyle Kurulanlar

-e / -a Zarf-fiil Ekiyle Kurulanlar

Her iki kelimesi de -e / -a zarf-fiil ekini almış birleşik fiiller bitişik yazılır:

düşekalkmak, koşakoşa, olagelmek, oladurmak, olagurmak, olagörmek, olakalmak, olakoymak, olayazmak, süregelmek, süredurmak, süregitmek, uyuyakalmak, varolagelmek, yapayalnız, yapagelmek, yatakalmak, yazadurmak, yazagelmek
-ı / -i / -u / -ü Zarf-fiil Ekiyle Kurulanlar

Her iki kelimesi de -ı / -i / -u / -ü zarf-fiil ekini almış birleşik fiiller bitişik yazılır:

alıkoyma, çekidurmak, çekigelmek, çekigitmek, çekivermek, gidiver, kapıver, oluverdi, sokuşturmak, sürüdur, sürügit, yuvarlanıver

4. Emir Kipiyle Kurulanlar

Emir Kipinde Birleşik Kelimeler

Birinci kelimesi emir kipinde olan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

alaşağı (etmek), ateşkes, biçerdöver, cankurtaran, gecekondu, gelberi, kapkaç, kapkaççı, kazıkazan, okuryazar, örtbas (etmek), salıver, silkele, uçurtma, uyurgezer, yakamoz, yazboz (tahtası), yapboz

5. Sıfat-fiil Ekleriyle Kurulanlar

-r / -ar / -er, -maz / -mez Ekleriyle Kurulanlar

Bu sıfat-fiil ekleriyle oluşan ve belirtisiz isim tamlaması yapısındaki birleşikler bitişik yazılır:

barışsever, bilimsever, cankurtaran, dilbilmez, erkanyazar, hayırsever, kaçamak, kaptanıderya, sanatsever, sonsuz, vatansever, yurtsever
-dık / -dik, -tık / -tik Ekleriyle Kurulanlar

Bu sıfat-fiil ekleriyle oluşan birleşikler bitişik yazılır:

bildik, birikinti, durduk, geçit, içtik, kesinti, sandık, tanıdık, toplantı, yaptık, yatık
-mış / -miş, -muş / -müş Ekleriyle Kurulanlar

Bu sıfat-fiil ekleriyle oluşan birleşikler bitişik yazılır:

dolmuş, geçmiş, kıymalı, olmuş, solmuş, tanınmış, yetişmiş, yoğurmuş

6. Kalıplaşmış Geçmiş Zaman Ekiyle Kurulanlar

-dı / -di Ekiyle Kalıplaşmış Yapılar

İkinci kelimesi -dı / -di, -tı / -ti ekiyle kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır:

albastı, ciğerpare, gecekondu, hünkârbeğendi, imambayıldı, kadıköfte, karnıyarık, keşkül, kuşkonmaz, mirasyedi, sanırsın, serdengeçti, şıpsevdi, zıpçıktı

7. Alt, Üst, Üzeri ile Kurulanlar

Soyut Anlamlı Alt, Üst, Üzeri

Alt, üst, üzeri sözleriyle soyut ve mecaz anlam taşıyacak şekilde oluşan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

ayaküstü (konuşma), bilinçaltı, gerçeküstü, gözüstü, olağanüstü, olaganüzeri, ortaüstü, şuuraltı, yoküstü
Dikkat: Somut Anlamlılar Ayrı

Somut olarak yer belirten alt, üst sözleriyle kurulanlar ayrı yazılır:

deri altı, su altı, yer altı (yüzey), tepe üstü

8. Kişi ve Yer Adlarıyla Kurulanlar

Özel Ad + Cins İsim Birleşikleri (Tür/Cins Adları)

Bir özel ad ile bir cins ismin birleşmesinden oluşan tür, cins ve özel ad niteliğindeki birleşik kelimeler bitişik yazılır:

Antepfıstığı, Brüksellâhanası, Hintkeneviri, Hindistancevizi, Japonarmudu, Maltaeriği, Meryemana (bitki), Trabzonhurması, Tunusbalığı, Vankedisi
Kişi Adları

İki veya daha fazla kelimeden oluşan ve özel ad niteliği kazanan kişi adları bitişik yazılır:

Alper, Birol, Gülten, Nurgül, Özlem, Sevinç, Şenay, Tansu, Türkan, Yurdagül
Yer Adları

İki veya daha fazla kelimeden oluşan ve özel ad niteliği kazanan yer adları bitişik yazılır:

Beşiktaş, Çanakkale, Kahramanmaraş, Afyonkarahisar, Eskişehir, Kırklareli, Kızılcahamam, Sivrihisar, Şanlıurfa, Yenimahalle

9. Yön İsimleriyle Kurulanlar

Yön Belirten Birleşikler

İç, dış, alt, üst, orta, kuzey, güney, doğu, batı, ileri, geri, aşağı, yukarı gibi yön ve yer bildiren kelimelerle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu, içkapak, dışkapak, yukarıköy, aşağıköy, altdudak, altgeçit, bataklık, önseçim, artalan

10. Baş Sözüyle Kurulanlar

Baş ile Kurulan Birleşikler

Baş sözüyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

başbakan, başçavuş, başdanışman, başhekim, başhemşire, başkahraman, başkâtip, başkomutan, başkonsolos, başmüfettiş, başöğretmen, başrol, başsavcı, başyazar

11. Ev, Hane, Name, Zade ile Kurulanlar

Ev ile:
aşevi, bakımevi, basımevi, çıkmazevi, dershane, doğumevi, gözevi, huzurevi, konukevi, orduevi, öğretmenevi, polisevi, yayınevi
Hane ile:
dershane, eczahane, hastahane, kahvehane, kerhane, kıraathane, meyhane, postahane, yatakhane, yazıhane
Name ile:
beyanname, beynelmilel, bildirname, karname, mektupname, şehadetname, tavsiyename
Zade ile:
amcazade, dayızade, paşazade, şehzade, teyzezade

12. Farsça ve Arapça Kurallı Birleşikler

Farsça Kuralına Göre Oluşanlar

Farsça kurallara göre oluşmuş tamlamalar bitişik yazılır:

başıbozuk, canıgönülden, cümbüşhane, devekuşu, eşrafı, gölbaşı, serdengeçti, serkeş
Arapça Kuralına Göre Oluşanlar

Arapça kurallara göre oluşmuş tamlamalar bitişik yazılır:

aleykümselam, aleyhisselam, bismillah, darülaceze, maşallah, selamünaleyküm, şeyhülislam

13. Makam ve Unvan Adları

Makam ve Unvan Birleşikleri

Makam ve unvan bildiren birleşik kelimeler bitişik yazılır:

albay, astsubay, başbakan, binbaşı, diştabibi, dişhekimi, korgeneral, kurmayalbay, orgeneral, tümgeneral, üstsubay, yarbay, yüzbaşı

14. Renk Adları

Bitki ve Nesne Adlarından Türeyen Renk Adları

Bitki veya nesne adlarından türeyen ve renk bildiren birleşik kelimeler bitişik yazılır:

baklaçiçeği, camgöbeği, devetüyü, fildişi, gülkurusu, kavuniçi, narçiçeği, şaraprengi, vişneçürüğü, yavruağzı
Dikkat: Renk Tonları Ayrı

Rengin tonunu belirten sıfatlar ayrı yazılır:

açık mavi, koyu yeşil, kirli sarı

15. Pekiştirmeli Kelimeler

İkilemeler ve Pekiştirmeler

Pekiştirme veya küçültme amacıyla oluşan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

apak, bembeyaz, büsbütün, çepçevre, dümdüz, güpegündüz, kapkara, kupkuru, masmavi, mosmor, paramparça, sapsarı, sapasağlam, sırılsıklam, tastamam, tertemiz, upuzun, yapayalnız, yemyeşil, yepyeni

16. Sayı ve Sıra Bildiren Birleşikler

Sayı Birleşikleri

Sayı ve sıra bildiren birleşik kelimeler bitişik yazılır:

birbiri, birçok, birkaç, birtakım, birçoğu, hiçbiri, ilkbahar, ilköğretim, sonbahar, üçbuçuk, yarımşar

17. Gün Adları

Gün Adlarıyla Kurulan Birleşikler

Gün adlarıyla kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

bugün, birgün, dün, dündenberi, günbegün, günortası, günübirlik, haftada, ötegün, öbürgün, sabahleyin

18. Soru ve Belirsizlik Bildiren Birleşikler

Soru ve Belirsizlik Kelimeleri

Soru veya belirsizlik bildiren birleşik kelimeler bitişik yazılır:

herhangi, hiçbir, hiçkimse, nereden, nerede, nereye

19. Eski Tamlamalar

Kalıplaşmış Eski Tamlamalar

Eski tamlama yapısını koruyan ve günümüzde tek kelime gibi kullanılan birleşikler bitişik yazılır:

akşamüstü, akşamüzeri, geceleyin, günortası, öğleüstü, öğleüzeri, sabahleyin

20. Bağlaçlar

Birleşik Bağlaçlar

Kalıplaşarak bağlaç haline gelen birleşik kelimeler bitişik yazılır:

belki, binaenaleyh, bundan, bunları, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, nitekim, oysaki, sanki, şöyleki

21. Edatlar ve Zarflar

Birleşik Edatlar ve Zarflar

Kalıplaşarak edat veya zarf haline gelen birleşik kelimeler bitişik yazılır:

birden, birdenbire, böylece, böylelikle, boyunca, bunca, dolayısıyla, hâlâ, nasılsa, neredeyse, öylece, şöylece, yalnızca

22. Fiilimsi ve Yardımcı Fiillerle Kurulanlar

Vermek, Kalmak, Durmak ile Kurulanlar

Vermek, kalmak, durmak, gelmek, görmek, yazmak gibi fiillerle kurulan ve kalıplaşmış birleşik fiiller bitişik yazılır:

alıvermek, bakakalmak, bakıvermek, düşeyazmak, gidivermek, görivermek, kapıvermek, koşuvermek, olagelmek, oluverdi, silkivermek, süregelmek, uyuyakalmak, varoluş, yazıver

Yaygın Hatalar

hanım eli→hanımeli
ayak kabı→ayakkabı
baş bakan→başbakan
gece kondu→gecekondu
kayıp olmak→kaybolmak
his etmek→hissetmek
kuş burnu→kuşburnu
baş ağrısı→başağrısı
fil dişi→fildişi
bilinç altı→bilinçaltı
yem yeşil→yemyeşil
hiç bir→hiçbir

Mini Alıştırma

Aşağıdaki birleşik kelimelerden hangisi bitişik yazılır?

  1. hanımeli mi, hanım eli mi?
  2. kaybolmak mı, kayıp olmak mı?
  3. başbakan mı, baş bakan mı?
  4. bilinçaltı mı, bilinç altı mı?
  5. yemyeşil mi, yem yeşil mi?

Özet

  • Ses düşmesi veya türemesi olanlar bitişik: kahvaltı, kaynana, kaybolmak, hissetmek
  • Anlam kaymasına uğrayan birleşikler bitişik: hanımeli, ayakkabı, beştaş, Büyükayı
  • Zarf-fiil ekleriyle kurulanlar bitişik: olagelmek, alıvermek
  • Emir kipiyle kurulanlar bitişik: gecekondu, cankurtaran
  • Sıfat-fiil ekleriyle belirtisiz tamlamalar bitişik: vatansever, sanatsever
  • Kalıplaşmış geçmiş zaman yapıları bitişik: hünkârbeğendi, karnıyarık
  • Soyut anlamlı alt, üst, üzeri ile kurulanlar bitişik: bilinçaltı, olağanüstü
  • Kişi ve yer adları bitişik: Beşiktaş, Çanakkale, Alper, Birol
  • Baş sözüyle kurulanlar bitişik: başbakan, başhekim
  • Ev, hane, name, zade ile kurulanlar bitişik: hastahane, şehzade
  • Bitki/nesne adlarından türeyen renk adları bitişik: fildişi, kavuniçi
  • Pekiştirmeli kelimeler bitişik: yemyeşil, kapkara, tertemiz
  • Bağlaçlar ve edatlar bitişik: çünkü, mademki, hâlbuki