Ek-fiil (i- fiili), Türkçe'de isimleri ve isim soylu kelimeleri yüklem yapmak için kullanılan yardımcı fiildir. Ek-fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) ayrı yazılabildiği gibi bitişik olarak da yazılabilir. Bu sayfa, TDK kurallarına uygun olarak ek-fiilin doğru yazılışını açıklamaktadır.
1. idi, imiş, ise Yazılışı
Ek-fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) ayrı yazılabildiği gibi bitişik olarak da yazılabilir. Bitişik yazıldığında ses uyumlarına uyar.
Ayrı Yazım Örnekleri
idi ile
- ayakta idi
- çok güzel idi
- hasta idi
- öğrenci idi
- yorgun idi
imiş ile
- akıllı imiş
- çalışkan imiş
- haklı imiş
- mutlu imiş
- zengin imiş
ise ile
- doğru ise
- gerekli ise
- hazır ise
- mümkün ise
- uygun ise
Bitişik Yazım Örnekleri
Bitişik yazıldığında ek-fiil, büyük ve küçük ünlü uyumlarına uyar:
- -dı, -di, -du, -dü / -tı, -ti, -tu, -tü (idi için)
- -mış, -miş, -muş, -müş (imiş için)
- -sa, -se (ise için)
idi → Bitişik
- ayakta idi →ayaktaydı
- çok güzel idi →çok güzeldi
- hasta idi →hastaydı
- öğrenci idi →öğrenciydi
- yorgun idi →yorgundu
imiş → Bitişik
- akıllı imiş →akıllıymış
- çalışkan imiş →çalışkanmış
- haklı imiş →haklıymış
- mutlu imiş →mutluymuş
- zengin imiş →zenginmiş
ise → Bitişik
- doğru ise →doğruysa
- gerekli ise →gerekliyse
- hazır ise →hazırsa
- mümkün ise →mümkünse
- uygun ise →uygunsa
2. iken Yazılışı
Ek-fiilin zarf-fiil eki almış biçimi olan iken ayrı yazılabildiği gibi kelimelere eklenerek de yazılabilir. Bitişik yazıldığında daima -ken şeklinde kalır, ünlü uyumuna girmez.
Ayrı Yazım Örnekleri
iken ayrı yazılışı
- ben öğrenci iken
- çocuk iken
- evde iken
- genç iken
- hasta iken
- küçük iken
Bitişik Yazım Örnekleri
Önemli: Bitişik yazıldığında -ken eki her zaman aynı şekilde kalır, büyük ünlü uyumuna girmez.
iken → Bitişik
- ben öğrenci iken →ben öğrenciyken
- çocuk iken →çocukken
- evde iken →evdeyken
- genç iken →gençken
- hasta iken →hastayken
- küçük iken →küçükken
Fiillerle iken
- çalışır iken →çalışırken
- gelir iken →gelirken
- gider iken →giderken
- okur iken →okurken
- yürür iken →yürürken
Kaynaştırma Harfi
Ünlü ile biten kelimelere -ken eklenirken araya y kaynaştırma harfi girer:
evdeyken, hastayken, öğrenciyken
3. Sık Yapılan Hatalar
Yukarıdaki örneklerde yanlış yazım yoktur. Her iki yazım da doğrudur. Önemli olan tutarlılık ve bağlamda uygun olanı seçmektir. Ancak aşağıdaki durumlar yanlıştır:
- hastayıken → Doğrusu: hastayken veya hasta iken
- güzel imış → Doğrusu: güzelmiş veya güzel imiş
- doğru ysa → Doğrusu: doğruysa veya doğru ise
Mini Alıştırma
Aşağıdaki cümlelerde ek-fiilin doğru yazılışını belirleyin:
- "Çocuk ... (iken/yken) çok yaramazdı." - Hangi yazım doğru?
- "O zamanlar zengin ... (idi/di)." - Hangi yazım doğru?
- "Meğer haklı ... (imiş/ymış)." - Hangi yazım doğru?
- "Mümkün ... (ise/se) yarın gel." - Hangi yazım doğru?
- "Genç ... (iken/ken) çok çalıştı." - Hangi yazım doğru?
Özet
- idi, imiş, ise ayrı veya bitişik yazılabilir.
- iken ayrı veya bitişik yazılabilir.
- Bitişik yazımda idi → -dı/-di/-du/-dü şeklini alır.
- Bitişik yazımda imiş → -mış/-miş/-muş/-müş şeklini alır.
- Bitişik yazımda ise → -sa/-se şeklini alır.
- Bitişik yazımda iken → -ken şeklini alır (uyuma girmez).
- Ünlü ile biten kelimelerde y kaynaştırma harfi kullanılır.