İkileme, aynı kelimenin tekrarlanması veya benzer seslerin yan yana gelmesiyle oluşan söz gruplarıdır. İkilemeler, anlam güçlendirme, pekiştirme veya çoğulluk bildirmek amacıyla kullanılır. TDK kurallarına göre ikilemeler ayrı yazılır.
1. İkilemeler Ayrı Yazılır
Temel Kural
Aynı kelimenin tekrarlanmasıyla veya yakın anlamlı/sesli kelimelerin yan yana gelmesiyle oluşan ikilemeler ayrı yazılır.
Aynı Kelimenin Tekrarı
adım adım
ağır ağır
akın akın
bata çıka
bölük bölük
çeşit çeşit
dalga dalga
derin derin
demet demet
deste deste
düşe kalka
eş dost
ev bark
gide gide
güzel güzel
kırk elli
koşa koşa
salkım salkım
sıra sıra
tek tek
teker teker
üç beş
uzun uzun
yavaş yavaş
yığın yığın
Yakın Anlamlı/Sesli Kelimelerle Oluşan İkilemeler
açık saçık
böyle böyle
çoluk çocuk
derli toplu
doğru dürüst
eciş bücüş
eğri büğrü
enine boyuna
eski püskü
hısım akraba
irili ufaklı
kılık kıyafet
konu komşu
sağ salim
sağlı sollu
ufak tefek
yarım yamalak
2. m ile Yapılmış İkilemeler
m Harfi ile Oluşturulan İkilemeler
Bir kelimenin ilk ünsüz harfinin m harfiyle değiştirilmesiyle oluşturulan ikilemeler de ayrı yazılır.
at mat
çanak manak
çocuk mocuk
dolap molap
iş miş
kalem malem
kapı mapı
kitap mitap
masa masa
para mara
top mop
yemek memek
Dikkat!
Bu tür ikilemeler genellikle "ve benzerleri" anlamı katmak için kullanılır:
- kitap mitap = kitap ve benzeri şeyler
- çocuk mocuk = çocuk ve benzerleri
- para mara = para ve benzeri konular
3. İsim Durum Ekleri ve İyelik Ekiyle Yapılan İkilemeler
Ekli İkilemeler
İsim durum ekleri (-a/-e, -da/-de, -dan/-den) veya iyelik ekleri ile yapılan ikilemeler de ayrı yazılır.
Yönelme Eki (-a/-e) ile
baş başa
diz dize
el ele
göz göze
iç içe
kol kola
omuz omuza
yan yana
Ayrılma Eki (-dan/-den) ile
baştan başa
daldan dala
dereden tepeden
elden ele
günden güne
içten içe
yıldan yıla
İyelik Eki ile
ardı ardına
boşu boşuna
günü gününe
peşi peşine
saati saatine
ucu ucuna
Mini Alıştırma
Aşağıdaki ikilemelerin yazımı doğru mu?
- güzelgüzel - Bu yazım doğru mu?
- baş başa - Bu yazım doğru mu?
- kitapmitap - Bu yazım doğru mu?
- adım adım - Bu yazım doğru mu?
- yanyana - Bu yazım doğru mu?
Özet
- İkilemeler her zaman ayrı yazılır.
- Aynı kelimenin tekrarı: adım adım, güzel güzel
- m ile yapılanlar: kitap mitap, çocuk mocuk
- Durum ekleriyle yapılanlar: baş başa, el ele
- İyelik ekiyle yapılanlar: ardı ardına, peşi peşine