1. Özel Adlara Getirilen Ekler
Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır:
Kişi Adları
- Atatürk'üm
- Fatih Sultan Mehmet'e
- Muhibbi'nin
- Gül Baba'ya
- Sultan Ana'nın
- Mehmet Emin Yurdakul'dan
- Kâzım Karabekir'i
- Yunus Emre'yi
- Ziya Gökalp'tan
- Refik Halit Karay'mış
- Ahmet Cevat Emre'dir
- Namık Kemal'se
- Şinasi'yle
Yer Adları
- Türkiye'mizin
- Çanakkale Boğazı'nın
- Samanyolu'nda
- Sait Halim Paşa Yalısı'ndan
Millet ve Din Adları
- Alman'sınız
- Kırgız'ım
- Karakeçili'nin
- Osmanlı Devleti'ndeki
- Cebrail'den
Eser ve Dönem Adları
- Kurtuluş Savaşı'nı
- Resmî Gazete'de
- Millî Eğitim Temel Kanunu'na
- Telif Hakkı Yayın ve Satış Yönetmeliği'ni
- Eski Çağ'ın
- Yükselme Dönemi'nin
- Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı'na
Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır:
Örnekler
- Hisar'dan
- Boğaz'dan
Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan bu sözlerin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır:
Örnekler
- Bu Kanun'un 17. maddesinin c bendi…
- Yukarıda adı geçen Yönetmelik'in 2'nci maddesine göre…
Özel adlar için yay ayraç içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır:
Örnekler
- Yunus Emre'nin (1240?-1320)
- Yakup Kadri'nin (Karaosmanoğlu)
Ek getirildiğinde Avrupa Birliği kesme işareti ile kullanılır:
Örnek
- Avrupa Birliği'ne üye ülkeler…
Sonunda 3. teklik kişi iyelik eki olan özel ada, bu ek dışında başka bir iyelik eki getirildiğinde kesme işareti konmaz: Boğaz Köprümüzün güzelliği, Amik Ovamızın bitki örtüsü, Kuşadamızdaki liman
Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Bakanlar Kurulunun, Mavi Köşe Bakkaliyesinden
Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz: Türklük, Türkleşmek, Türkçe, Avrupalı, Ahmetler, Atatürkçülüğün
Sonunda p, ç, t, k ünsüzlerinden biri bulunan özel adlara ünlüyle başlayan ek getirildiğinde kesme işaretine rağmen son ses yumuşatılarak söylenir: Ahmedi, Kerküğü, Sinobu, Tokadı
Başbakanlık, Rektörlük vb. sözler, ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde Başbakanlığa, Rektörlüğe vb. biçimlerde yazılır.
Özel adlar yerine kullanılan "o" zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: Ona sor, o bilir.
2. Saygı ve Unvan Sözlerine Getirilen Ekler
Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
- Nihat Bey'e
- Ayşe Hanım'dan
- Mahmut Efendi'ye
- Enver Paşa'ya
- Türk Dil Kurumu Başkanı'na
3. Kısaltmalara Getirilen Ekler
Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
- TBMM'nin
- TDK'nin
- BM'de
- ABD'de
- TV'ye
4. Sayılara Getirilen Ekler
Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
- 1985'te
- 8'inci madde
- 2'nci kat
- 7,65'lik
- 9,65'lik
- 657'yle
5. Tarih Bildiren Ay ve Gün Adları
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
- Başvurular 17 Aralık'a kadar sürecektir.
- 12 Temmuz 2010 Pazartesi'nin TDK için önemi büyüktür.
6. Seslerin Düşmesi
Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır:
Düştü m'ola sevdiğimin yurduna
İl yanmazken ben yanarım derdine
Engel aramızı açtı n'eyleyim"
Bu bendeki aşk olmasa"
Örnekler
- n'eyleyim (ne eyleyim)
- m'ola (mı ola)
- ne'n var (nen var)
- par'etmez (para etmez)
7. Ek veya Harften Sonra Gelen Ekler
Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur:
Örnekler
- a'dan z'ye kadar
- Türkçede -lık'la yapılmış sözler
Mini Alıştırma
Aşağıdaki cümlelerde kesme işaretini doğru yere koyun:
- Türkiye Büyük Millet Meclisi + ne = ?
- Atatürk + ün = ?
- 1923 + te = ?
- TDK + nin = ?
- Ahmet Bey + e = ?
Özet
- Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesmeyle ayrılır (Atatürk'ün, Türkiye'de)
- Kişi adlarından sonra gelen unvan sözlerine getirilen ekler kesmeyle ayrılır (Ahmet Bey'e)
- Kısaltmalara getirilen ekler kesmeyle ayrılır (TBMM'nin, TDK'den)
- Sayılara getirilen ekler kesmeyle ayrılır (1985'te, 8'inci)
- Belirli tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılır (17 Aralık'a)
- Kurum, kuruluş adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz (Türk Dil Kurumundan)
- Yapım ekleri ve çokluk eki kesmeyle ayrılmaz (Türkçe, Ahmetler)