Noktalama işaretleri, yazıdaki duraklama, vurgu, anlam ve duygu gibi unsurları belirten önemli araçlardır. Doğru kullanıldığında metnin anlaşılırlığını artırır, yanlış kullanıldığında ise anlam karışıklığına yol açabilir. Bu rehberde TDK kurallarına uygun olarak tüm noktalama işaretlerinin kullanım alanlarını bulabilirsiniz.

1.Cümle sonunda kullanılır:

Türk Dil Kurumu, 1932 yılında kurulmuştur.

2.Bazı kısaltmaların sonuna konur:

Örnekler

  • Alb. (albay)
  • Prof. (profesör)
  • Cad. (cadde)
  • Dr. (doktor)
  • Sok. (sokak)
  • vb. (ve benzeri)

3.Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur:

Örnekler

  • 3. (üçüncü)
  • 15. (on beşinci)
  • II. Mehmet
  • XX. yüzyıl

4.Birden fazla cümle yerine geçen bir dizinin sonundaki sayıdan sonra konur:

3, 4 ve 7. maddeler
XII, XIII ve XIV. yüzyıllar arasında

5.Bir yazının maddelerini gösteren rakam ve harflerden sonra konur:

I. II. III. veya A. B. C. veya 1. 2. 3.

6.Tarihlerde gün, ay ve yılı ayırmak için konur:

29.10.1923

7.Saat ve dakikayı ayırmak için konur:

Tren 09.15'te kalkacak.

8.Bibliyografik künyelerde yazar, eser, basımevi vb. bilgilerden sonra konur:

Agâh Sırrı Levend. Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri. Ankara: TDK Yayınları.

9.Beş ve beşten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur:

Örnekler

  • 326.197
  • 49.750.812

10.Genel ağ adreslerinde alan adı bölümlerini birbirinden ayırmak için konur:

tdk.gov.tr
sozcukatlasi.com

11.Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır:

5.4 = 20
Uyarı: Nokta, sayılarda kesirler ayrılırken kullanılmaz; bu durumda virgül kullanılır.

1.Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur:

Fırtınadan, soğuktan, açlıktan ve yorgunluktan bitkin düşmüştü.
Sessiz, sakin, kimsenin olmadığı bir köşeye çekilmek istiyordu.

2.Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

Umduk, bekledik, düşündük.
Gördüm, baktım, inandım.

3.Cümlede özel olarak vurgulanması gereken öğelerden sonra konur:

Binaenaleyh, bu kararı kabul etmeyeceğiz.

4.Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş olan ögeleri belirtmek için konur:

Saniye Hanımefendi, kocasının akşam eve dönerken çarşıdan aldığı çiçekleri büyük bir dikkatle vazo içinde yerleştiriyordu.

5.Cümle içinde ara sözlerin ve ara cümlelerin başında ve sonunda kullanılır:

Zemin katın, herhâlde odunluk ya da kömürlük olan, ufak bir penceresinden sızan ışığa yöneldi.

6.Tırnak içinde olmayan aktarma cümlelerinden sonra konur:

Gel buraya, dedi.
Beni dinle, diye bağırdı.

7.Konuşma çizgisiyle verilen konuşmalardan sonra konur:

— Gel buraya, dedi.

8.Anlam karışıklığını önlemek için konur:

Anlam Farkı

  • Bu, kitaba yeni bir kapak hazırladım. (= Bu, kitap için...)
  • Bu kitaba, yeni bir kapak hazırladım. (= Bu kitap için...)

9.Hitap kelimelerinden sonra konur:

Sevgili kardeşim,
Değerli arkadaşlar,

10.Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için konur:

38,6 (otuz sekiz tam onda altı)
25,33 (yirmi beş tam yüzde otuz üç)

11.Metin içinde art arda gelen zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra konur:

İşini bitirip, her şeyi toplayıp, bavulunu da alıp gitti.

12.Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, yoo, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette gibi kelimelerden sonra konur:

Peki, gideriz.
Tamam, geliyorum.

13.Bir kelimenin kendisinden sonra gelen kelime ya da kelime gruplarıyla yapı ve anlam bakımından bağlantısı olmadığını göstermek ve anlam karışıklığını önlemek için konur:

Bu gece, beni de alın.

14.Özne olarak kullanılmış bu, şu, o zamirlerinden sonra konur:

Bu, benim için çok önemli.
O, herkese yardım ederdi.

15.Tekrarlanan kelimeler arasına konur:

Yavaş, yavaş ilerliyordu.
Koşa, koşa geldik.
Uyarı: Özneden sonra virgül konmaz: Yaşlı adam, sandalyede oturuyordu. yerine Yaşlı adam sandalyede oturuyordu.

1.Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur:

Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan, Orhan; kız çocuklara Şirin, Gönül, Yonca, Ayça adları konuldu.

2.Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

Sevinçten, beklenen sonucu aldığından, herkesle kucaklaştı; çok mutluydu.

3.İkiden fazla eş değer öğeler arasında virgül bulunan cümlelerde öğeleri ayırmak için kullanılır:

Ali, kapıyı kapattı; Mehmet, ışıkları söndürdü; ben de perdeleri çektim.
Kullanım İpucu: Noktalı virgül, virgülden daha uzun bir duraklamayı gösterir ve genellikle ilişkili ama bağımsız cümleleri birbirine bağlamak için kullanılır.

1.Kendisinden sonra örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

Bir Türk atasözü: Sürüden ayrılan kuzuyu kurt kapar.

2.Kendisinden sonra açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur:

Bu kararın tek bir amacı var: Halkın refahını artırmak.

3.Ses bilgisinde uzun ünlüyü göstermek için kullanılır:

a:ciz, ka:til, şu:ra

4.Matematikte bölme işareti olarak kullanılır:

56:8 = 7

5.Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur:

Öğretmen: Ders çalıştın mı?
Öğrenci: Evet, hocam.

6.Edebî eserlerde konuşma bölümünden önce konur:

Babam şöyle dedi: "Yarın erken kalkmalısın."
Atatürk'ün sözü: "Ne mutlu Türk'üm diyene!"

7.Genel ağ adreslerinde kullanılır:

https://www.tdk.gov.tr
Uyarı: İki noktadan sonra gelen cümle büyük harfle başlar. Ancak iki noktadan sonra örnekler veriliyorsa, ilk örnek küçük harfle başlayabilir.

1.Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:

Ne çare ki çevreden uzanan maceracı eller

2.Kaba sayıldığı için veya bir başka nedenle açıkça yazılmak istenmeyen kelimelerin yerine konur:

Arkadaşlarıyla buluşmak üzere K'ya gitti.

3.Alıntılarda; başta, ortada ve sonda alınmayan kelime ve bölümlerin yerine konur:

"derken şüphe ve tereddütlerimiz başladı."

4.Sözün bir yerde kesilerek geri kalan kısmın okuyucunun hayal gücüne bırakıldığını anlatmak için konur:

Güneş batıyordu; gökyüzü kızıla boyandı

5.Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur:

Vaah Çok yazık oldu!

6.Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevaplarda kullanılır:

— Niçin gelmedin?
— Çünkü
Uyarı: Üç nokta yerine iki veya dört nokta kullanılmaz. Her zaman üç nokta ( … ) şeklinde yazılır.

1.Soru bildiren cümle veya sözün sonuna konur:

Ne zaman geleceksin?
Bu kitabı okudun mu?

2.Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:

Yunus Emre (1240?-1320?)
Doğum yeri: Karaman (?)

3.Soru ifadesi taşıyan sıralı ve bağlı cümlelerde soru işareti en sonda kullanılır:

Çok arzu ettiğimiz ve beklediğimiz, onu yapan kimdir?

4.Soru eki veya soru kelimesi içeren cümle soru anlamı içermiyorsa soru işareti kullanılmaz:

Bunun böyle olduğunu herkes bilir. (soru değil)
Gidip gitmeyeceğimi sordu. (soru değil)
Uyarı: Soru işaretinden sonra gelen cümle büyük harfle başlar.

1.Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur:

Ne güzel bir manzara!
Yazık, çok yazık!

2.Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur:

Ey Türk gençliği!
Dikkat! Yüksek gerilim.

3.Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen cümle veya sözlerden sonra yay ayraç içinde kullanılır:

Türkçenin en büyük uzmanı (!) geldi.

4.Emir ve istek bildiren cümlelerin sonuna konur:

Dur!
Susun!
Uyarı: Ünlem işareti, bir duyguyu veya vurguyu güçlendirmek için kullanılır. Ancak her cümlede kullanılmamalı; yalnızca gerçekten vurgu gerektiren durumlarda tercih edilmelidir.

1.Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur:

...bu ko-
nuda...

2.Ara sözler ve ara cümleler için kullanılır:

Bu konu -bildiğiniz gibi- çok önemlidir.

3.Cümle içinde özel olarak belirtilmek istenen söz ya da sözleri ayırmak için kullanılır:

Türk Dil Kurumu -1932'de kurulan- önemli bir kurumdur.

4.Dil bilgisinde eklerin başına konur:

-lar, -ler, -lık, -lik

5.Fiil kök ve gövdelerinden sonra konur:

al-, gel-, gör-

6.Heceleri göstermek için kullanılır:

ki-tap, öğ-ret-men

7.Kelime türlerini ve karşıt anlamları göstermek için konur:

iyi-kötü, aşağı-yukarı

8.Yer adlarında kısa çizgi kullanılır:

Ankara-İstanbul yolu
Türk-Alman ilişkileri

9.Sayı ve tarih aralıklarını göstermek için kullanılır:

10-15 kişi
1914-1918 yılları
14.30-15.30 saatleri arasında
Uyarı: Kısa çizgi ile uzun çizgiyi karıştırmayın. Kısa çizgi ( - ) kelime içi ve dil bilgisi kullanımları içindir.

1.Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır:

Sizi arıyordum.
Bir şey mi oldu?

2.Konuşma çizgisi olarak karşılıklı konuşmalarda kullanılır:

Bugün ne yapacaksın?
Kütüphaneye gideceğim.

3.Oyunlarda uzun çizgi konuşanı belirten sözlerden sonra konur:

ALİ (Ayağa kalkarak) Gitmem lazım.

4.Çizgi ile biten alıntılardan sonra konuşma cümlesi geliyorsa, kapanan tırnaktan sonra konur:

"Nihayet geldik!" dedi.
Uyarı: Uzun çizgi ( — ) özellikle diyaloglarda ve konuşma metinlerinde kullanılır. Tireden daha uzundur.

1.Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur:

Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.

2.Adres yazımında kullanılır:

Altay Sokak No: 12/4

3.Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı ayırmak için kullanılır:

29/10/1923

4.Matematikte bölme işareti olarak kullanılır:

100/4 = 25

5.Genel ağ adreslerinde kullanılır:

https://www.tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari

6.Dil bilgisinde karşılaştırma, seçenek ve alternatifleri göstermek için kullanılır:

ve/veya, evet/hayır

7.Birimler arasında ve oran bildirmek için kullanılır:

km/h (kilometre/saat)
m/s (metre/saniye)
100 TL/kg
Uyarı: Eğik çizgi ( / ) kullanırken önünde ve arkasında boşluk bırakılmaz.

1.Bilgisayar yazılımlarında dosya yolu belirtmek için kullanılır:

C:\Belgeler\Dosya.txt

2.Matematiksel ifadelerde küme farkını göstermek için kullanılır:

A\B (A kümesinden B kümesinin çıkarılması)
Uyarı: Ters eğik çizgi ( \ ) Türkçe metinlerde nadiren kullanılır. Genellikle teknik ve bilgisayar alanlarında tercih edilir.

1.Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır:

Atatürk, "Ne mutlu Türk'üm diyene!" demiştir.

2.Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır:

Bana göre bu kelime "düşünce" değil, "düşünüş" olmalı.

3.Cümle içinde kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin adları tırnak içine alınır:

"Kürk Mantolu Madonna" romanını çok sevdim.

4.Bilimsel çalışmalarda, makale adları tırnak içinde yazılır:

Ahmet Bey'in "Türkçede Söz Dizimi" adlı makalesi

5.Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan noktalama işareti tırnak içinde kalır:

"Yarın gel."
"Nereye gidiyorsun?"
Uyarı: İç içe tırnak kullanılacağında dıştaki çift tırnak ( " " ), içteki tek tırnak ( ' ' ) olur.

1.Tırnak içinde verilen cümlenin içinde yine tırnağa alınması gereken söz veya sözcük varsa bu söz tek tırnak içine alınır:

"Şiir okurken 'Sakarya Türküsü' aklıma geldi."

2.Dil yazılarında verilen örnek kelimeler tek tırnakla gösterilebilir:

'okul' kelimesi Türkçe kökenlidir.

3.Kelimenin anlamı tek tırnak içinde verilir:

kitap 'yazılı eser'
Uyarı: Tek tırnak işareti ( ' ' ) ile kesme işareti ( ' ) karıştırılmamalıdır.

1.Bir yazıdaki maddelerin sıralanmasında, üst satırdaki kelime veya kelimelerin tekrarını önlemek için kullanılır:

Türk Dil Kurumu
" Tarih Kurumu
" Eğitim Derneği

2.Sözlük ve ansiklopedilerde madde başı olan kelime, çekim ve türemiş biçimlerinde tekrar edilmez, yerine denden konur:

görmek: ...
" göz
" görüş
Uyarı: Denden işareti ( " ) genellikle tablo ve listelerde kullanılır. Düz metin içinde kullanımından kaçınılmalıdır.

1.Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır:

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz. (Nurullah Ataç)

2.Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır:

Yunus Emre'nin (1240?-1320)
İmek fiilinin (ek fiil) geniş zamanı şahıs ekleriyle çekilir.

3.Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamak için kullanılır:

İhtiyar – (Yavaş yavaş Kaymakam'a yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi?

4.Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır:

Cihanın tarihi, vatanı uğrunda senin kadar uğraşan, kanını döken bir millet daha gösteremez. (Ahmet Hikmet Müftüoğlu)

5.Alıntılarda, alınmayan kelime veya bölümlerin yerine konulan üç nokta yay ayraç içine alınabilir:

İnsanlar (...) birbirine yardım etmelidir.

6.Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için ünlem işareti yay ayraç içine alınır:

Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.

7.Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için soru işareti yay ayraç içine alınır:

1496 (?) yılında doğan Fuzuli…

8.Bir yazının maddelerini gösteren sayı ve harflerden sonra kapama ayracı konur:

I) 1) A) a)
II) 2) B) b)
Uyarı: Yay ayraç içinde bulunan ve yargı bildiren anlatımların sonuna uygun noktalama işareti konur.

1.Ayraç içinde ayraç kullanılması gerektiğinde dıştaki ayraç köşeli olur:

[Bkz. Türk Dil Kurumu (TDK)]

2.Alıntılarda, açıklayıcı ve tamamlayıcı sözler köşeli ayraç içinde verilir:

"O [Atatürk] büyük bir liderdi."

3.Dil bilgisi ve sözlük çalışmalarında çeşitli amaçlarla kullanılır:

gel- [fiil]

4.Matematiksel ifadelerde kullanılır:

[(3 + 2) × 4] ÷ 2 = 10
Uyarı: Köşeli ayraç ( [ ] ), genellikle yay ayraç içinde ek açıklama yapılması gerektiğinde tercih edilir.

1.Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır:

Türkiye'de, Ankara'ya, Atatürk'ün, Fatih Sultan Mehmet'e
Kurtuluş Savaşı'nı, Yunus Emre'yi, Ziya Gökalp'tan
Çanakkale Boğazı'nın, Resmî Gazete'de, Cumhuriyet Dönemi'nin

2.Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur:

Nihat Bey'e, Ayşe Hanım'dan, Mahmut Efendi'ye, Enver Paşa'ya

3.Kısaltmalara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır:

TBMM'nin, TDK'nin, BM'de, ABD'de, TV'ye

4.Sayılara getirilen ekler kesme işaretiyle ayrılır:

1985'te, 8'inci madde, 2'nci kat
7,65'lik, 9,65'lik, 657'yle

5.Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur:

Başvurular 17 Aralık'a kadar sürecektir.
12 Temmuz 2010 Pazartesi'nin TDK için önemi büyüktür.

6.Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır:

Düştü m'ola sevdiğimin yurduna (Karacaoğlan)
Güzelliğin on par'etmez / Bu bendeki aşk olmasa (Âşık Veysel)
n'olur (ne olur), n'apalım (ne yapalım)

7.Bir ek veya harften sonra gelen ekleri ayırmak için konur:

a'dan z'ye kadar
Türkçede -lık'la yapılmış sözler.
Uyarı: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Bakanlar Kurulunun
Uyarı: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz: Türklük, Türkleşmek, Türkçe, Avrupalı, Ahmetler, Türklerin