Ünlü düşmesi, Türkçede bazı kelimelerin ünlüyle başlayan ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlülerin düşmesi olayıdır. Bu ses olayı, kelimelerin yazımında önemli değişikliklere neden olur.
1. İki Heceli Kelimelerde Ünlü Düşmesi
İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler düşer:
ağız / ağzı, alın / alnı, bağır / bağrım, beniz / benzi, beyin / beynimiz, boyun / boynu, böğür / böğrüm, burun / burnu, geniz / genzi, göğüs / göğsün, gönül / gönlünüz, karın / karnı, oğul / oğlu, çevir- / çevril-, devir- / devril- vb.
2. İkilemelerde Ünlü Düşmesi
Ünlüyle başlayan ek aldıklarında vurgusuz orta hecesindeki dar ünlüsü düşen kelimelerle oluşturulan ikilemelerde ikinci kelimenin dar ünlüsü düşmez:
ağız ağıza, burun buruna, koyun koyuna (yatmak), omuz omuza, devirden devire, nesilden nesile, oğuldan oğula, şehirden şehire vb.
3. Yer Bildiren Kelimelerde Ünlü Düşmesi
İçeri, dışarı, ileri, şura, bura, ora, yukarı, aşağı gibi sözler ek aldıklarında sonlarında bulunan ünlüler düşmez:
içerde değil içeride, dışardan değil dışarıdan, ilerde değil ileride, şurda değil şurada, burda değil burada, orda değil orada, yukarda değil yukarıda, aşağda değil aşağıda vb.
Mini Alıştırma
Aşağıdaki kelimelerin doğru yazılışını belirleyin:
- "burun" kelimesi "-u" eki aldığında nasıl yazılır?
- "omuz omuza" mı yoksa "omuz omza" mı doğrudur?
- "içeri" kelimesi "-de" eki aldığında nasıl yazılır?
- "gönül" kelimesi "-üm" eki aldığında nasıl yazılır?
- "yukarı" kelimesi "-da" eki aldığında nasıl yazılır?
Özet
- İki heceli kelimelerde ünlüyle başlayan ek alındığında dar ünlü düşer.
- İkilemelerde ikinci kelimenin dar ünlüsü düşmez.
- İçeri, dışarı, ileri gibi yer bildiren kelimelerde ünlü düşmez.
- Ünlü düşmesi yazımda gösterilir.