Anlamı
yaptığı işte kusuru olmadığını kesin olarak bilmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir insanın yaptığı işin doğru olduğuna, davranışında kusur bulunmadığına ya da vicdanen rahat olduğuna kesin biçimde inanmasını anlatır. İlk anlam katmanı dinî temizliğe gönderme yapsa da, günlük dilde çoğunlukla mecaz olarak kullanılır. Kişi kendi tutumundan öylesine emindir ki, ortada yanlış ya da eksik bir yan bulunmadığını düşünür. Bu güven kimi zaman haklı bir iç huzuru, kimi zaman da aşırı kendinden emin bir tavrı gösterebilir. Dolayısıyla söz, bağlama göre hem olumlu hem eleştirel bir anlam taşıyabilir. Birisi gerçekten temiz bir iş yapmışsa vicdan rahatlığını anlatır; ama kişi hatasını görmüyorsa kibirli bir kesinlik duygusuna da işaret edebilir. Deyimin gücü, somut bir temizlik imgesini ahlaki ve zihinsel açıklığa taşımasından gelir. Bu yüzden halk dilinde canlı kalmıştır. Kullanıldığında, kişinin iç dünyasında hiçbir tereddüt taşımadığı hemen anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Yaptığı işten o kadar emindi ki abdestinden şüphesi olmayan bir rahatlıkla bekliyordu.
- Hesapları üç kez gözden geçirdi; artık abdestinden şüphesi yoktu, dosyayı teslim etti.
- Gerçekten doğru yaptıysan abdestinden şüphen olmasın, sorulduğunda olduğu gibi anlat.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şüphenin yokluğu üzerinden konuştuğu için. Kesinlik doğrudan söylenmez, karşıtı kaldırılarak kurulur. Abdestinden şüphesi var dendiğinde anlam tersine döner ve söz bu kez tereddüdü bildirir. Olumsuzluk bu yüzden kalıbın taşıyıcısıdır.
Kişinin yaptığı işi karşılar. Dinî temizlikten alınan sözcük, davranışın doğruluğuna aktarılmıştır. Somut bir hâl soyut bir yargının yerine geçmiştir; benzetmenin gücü de bu aktarmadan gelir. Ayrılma eki de şüphenin neye yönelmediğini gösterir.
Kurulur: abdestinden şüphen olmasın denir. O zaman söz bir güvence ya da yüreklendirme olur. Üçüncü kişiyle kurulduğunda ise dışarıdan bir değerlendirme aktarılmış olur; iyelik eki kimden söz edildiğini belirler.