Anlamı
alay işsiz ve kazançsız kalmak.
Detaylı Açıklama
Açıklar livası olmak, işsiz, kazançsız, elinde düzenli geliri olmayan ve geçim bakımından boşta kalmış kimseler için kullanılan alaycı bir deyimdir. Bu söz, kişiyi adeta hayali bir “açıkta kalanlar” topluluğunun mensubu gibi gösterir. İçinde belirgin bir mizah ve küçümseme vardır. “Liva” kelimesinin eski idari çağrışımı, deyime ironik bir resmiyet katar; sanki işsizler için kurulmuş ayrı bir sancak varmış gibi bir anlatım doğar. Bu nedenle söz yalnızca yoksunluğu değil, bu yoksunluğun çevrede nasıl konuşulduğunu da taşır. Günlük dilde özellikle iş güç sahibi olmayan, işi bozulmuş, kazancı kesilmiş ya da ortada kalmış kişiler için kullanılır. Ancak doğrudan söylendiğinde kırıcı olabilir; çünkü içinde toplumsal değer yargısı bulunur. Halk dilinin iş ve geçim meselesine verdiği önem düşünüldüğünde, bu deyimin alaycı gücü daha iyi anlaşılır. Kişi sadece işsiz değildir; neredeyse bir sınıfa, bir topluluğa düşmüş gibi anlatılır. Böylece geçim kaybı, hem ekonomik hem de sosyal bir durum olarak görünür hâle gelir. Deyim, mizahla sert yargıyı birleştiren ilginç halk ifadelerinden biridir.
Örnek Cümleler
- İşten çıkarıldıktan sonra aylarca açıklar livası oldu, boş boş gezdi.
- Diploma aldı ama iş bulamayınca bir süre açıklar livası olmuştu.
- Dükkânı kapanınca adam resmen açıklar livası oldu, eline geçen kalmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Eski yönetim düzeninde bir sancağı, idari bölümü karşılar. Sözcük bugün gündelik dilde pek geçmez; daha çok kalıpların ve tarih metinlerinin içinde yaşar. Resmî çağrışımı da işsizlik gibi düzensiz bir duruma sahte bir düzen görüntüsü verir.
Gerçekte olmayan bir kurumu varmış gibi anmasından. İşsizler için ayrı bir sancak kurulmuş izlenimi verilir; yokluk resmî bir kılığa sokulur. Karşıtlık ne kadar büyükse alay da o kadar keskin duyulur.
Söylenmesi kırıcı olur; içinde küçümseme bulunur. İşsizliğin utanç sayıldığı bir bakış taşır. Daha çok arkadan, üçüncü kişi için kurulur; kişinin kendisi için söylediğinde ise acı bir şaka hâline gelir.