Anlamı
insanları ahlaklı davranmaya iten korku değil, küçük görülme duygusudur.
Detaylı Açıklama
Adam adamdan korkmaz, utanır atasözü, insanı toplum içinde sınırda tutan esas duygunun çoğu zaman kaba korku değil, mahcup olma ve küçük düşme endişesi olduğunu anlatır. Buradaki “utanmak”, başkasının gözündeki değerini kaybetmekten, ayıp sayılan bir davranışın içinde görünmekten ve saygınlığını zedelemekten kaçınmak anlamındadır. Atasözü bu nedenle ahlakın yalnızca ceza korkusuyla değil, vicdan ve toplumsal itibar duygusuyla da korunduğunu söyler. İnsan bazen tehditten değil, yüzü kızaracağı için yanlış yapmaktan çekinir. Halk bilgeliğinde utanma duygusu, terbiyenin ve ölçülü davranışın önemli bir dayanağı olarak görülür. Bu söz özellikle edep, görgü ve toplumsal denetim konuşulurken kullanılır. İçinde insan ilişkilerine dair ince bir gözlem vardır: Asıl fren çoğu zaman dış baskı değil, içte hissedilen mahcubiyettir. Bu yönüyle atasözü, korkunun geçici, utanmanın ise daha derin bir sosyal bağlayıcılık taşıdığını vurgular. Saygı ve özdenetim arasındaki bağı çok özlü bir şekilde anlatır.
Örnek Cümleler
- Dedem hep adam adamdan korkmaz, utanır derdi; insanı insan yapan biraz da budur.
- Mahalledeki esnaf bu duruma hep "adam adamdan korkmaz, utanır" der.
- Öğretmenimiz tahtaya dönerek "adam adamdan korkmaz, utanır" dedi.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnsanı ölçülü ve ahlaklı davranmaya iten temel duygunun çoğu zaman korku değil, utanma ve mahcubiyet olduğunu öne çıkarır.
Ayıp sayılan bir davranış yüzünden küçük düşmekten, saygınlığını yitirmekten ve vicdan karşısında rahatsız olmaktan çekinmek anlamına gelir.
Terbiye, ahlak, toplumsal saygı, görgü ve özdenetim üzerine konuşulurken sıkça kullanılabilir. Bu söz özellikle edep, görgü ve toplumsal denetim konuşulurken kullanılır.