Anlamı
1) kötü bir ün kazanmak: Onun adı çıkmış yoksa fena adam değil. 2) hakkı olmayan bir ün kazanmak: O berberin adı çıkmış, aslında iyi tıraş edemiyor.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kişinin çevrede belirli bir ün kazanması anlamında kullanılır; ancak çoğu zaman bu ün olumsuz ya da hak edilmemiş bir nitelik taşır. Günlük dilde birinin adı bir olayla, kusurla, dedikoduyla ya da uygun olmayan bir davranışla birlikte anılmaya başladığında söylenir. Bazen gerçekten yanlış bir davranış sonucu, bazen de söylentiler ve abartmalarla oluşan bir şöhret kastedilir. Deyimin önemli yönü, o ünün artık kişiden bağımsız biçimde dolaşıma girmiş olmasıdır. Yani kişi susmuş olsa bile adı yaşamaya devam eder. Bu yüzden 'adı çıkmak' ifadesi toplumsal algının kalıcı etkisini güçlü biçimde anlatır. Söylendiğinde, kişinin gerçek hâlinden çok hakkında dolaşan kanaat öne çıkar. Bu da hem ün kazanmanın kırılganlığını hem de kötü ya da yersiz şöhretten kurtulmanın zorluğunu gösterir. Deyim, toplumun dilinin bazen kişiden daha uzun ömürlü olduğunu hatırlatır.
Örnek Cümleler
- Bir iki olaydan sonra mahallede adı çıktı, artık kimse kapısını çalmıyor.
- Aslında yapmadığı bir iş yüzünden adı çıktı, temize çıkması yıllar aldı.
- Geç kalmayı huy edinince iş yerinde adı çıktı, herkes onu öyle biliyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kişinin hakkında yayılan ve çoğu zaman olumsuz olan ünü; bazen gerçek bir kusurdan, bazen yalnızca söylentiden doğan şöhreti anlatır. Sözlük hak edilmemiş ün anlamını da verir.
Evet, çok yakındır; ancak adı çıkmak daha geniştir ve haksız ya da yersiz ün anlamını da kapsayabilir. Adı kötüye çıkmak ise doğrudan olumsuz ünü bildirir.
Çünkü bir kez yayılan kanaat, kişi susup kenara çekilse bile çevrede kendi başına dolaşmayı sürdürür. Ün artık kişiden bağımsız biçimde, kendi yolunda yaşamaya devam ediyordur.