Anlamı
1) kötü bir ün kazanmak: Onun adı çıkmış yoksa fena adam değil. 2) hakkı olmayan bir ün kazanmak: O berberin adı çıkmış, aslında iyi tıraş edemiyor.
Detaylı Açıklama
Adı çıkmak iki anlamda kullanılır. Birincisi kötü bir ün kazanmaktır: kişi çevresinde kötü tanınır olur. Kötü ünün konusu bir alışkanlık, bir davranış ya da bir kez yaşanmış bir olay olabilir: geç kalmak, borcunu ödememek, kavga çıkarmak. İkinci anlam hakkı olmayan bir ün kazanmaktır. Burada ün iyi bir ün gibi görünür, ama kişi onu hak etmemiştir: sözlüğün örneğindeki berberin adı çıkmıştır, oysa iyi tıraş edemez. Bu anlamda söz bir dükkân, bir usta, bir lokanta ya da bir ürün için de kullanılabilir. Ünün kime ait olduğu adın önündeki sözle gösterilir: onun adı, berberin adı, dükkânın adı. Söz bir mahallede, bir iş yerinde ya da bir çarşıda dolaşan ünü anlatırken geçebilir.
Örnek Cümleler
- Bir iki olaydan sonra mahallede adı çıktı, artık kimse kapısını çalmıyor.
- Şehrin en iyi kebapçısı diye adı çıkmış dükkânda yediğimiz kebap sıradandı; ün hak edilmiş değildi.
- Geç kalmayı huy edinince iş yerinde adı çıktı, herkes onu öyle biliyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlük bunu belirtmez. Örneğinde onun adı çıkmış, yoksa fena adam değil denir; konuşan, ünün kişiyi tam yansıtmadığını düşünür. Ün bir kusurdan da, bir söylentiden de doğmuş olabilir; deyim yalnız ünün kötü olduğunu bildirir.
Evet, çok yakındır; ancak adı çıkmak daha geniştir ve haksız ya da yersiz ün anlamını da kapsayabilir. Adı kötüye çıkmak ise doğrudan olumsuz ünü bildirir.
Sözlüğün ikinci anlam örneği öyle gösterir: berberin adı çıkmıştır, ama iyi tıraş edemez. Burada ün övücüdür, hak edilmemiş olan ise o övgüdür. Kebapçı örneğinde de dükkân şehrin en iyisi diye anılır, ama yenen kebap sıradandır.