Anlamı
1) beklenilen, istenilen özelliklere sahip olmayan; 2) tercih edilecek özelliklere sahip.
Detaylı Açıklama
Adı var sözü, sözlükte birbirinin neredeyse tersi olan iki anlamla karşılanır. Birincisinde bir şey yalnızca isim olarak durur; beklenilen, istenilen özellikleri taşımaz. Kurum açıktır ama işlemez, evlilik sürer ama yakınlığı bitmiştir, malın ünü vardır ama karşılığı yoktur. Bu kullanımda söz eleştireldir, içinde hafif bir alay ve hayal kırıklığı taşır. İkinci anlamda ise tam ters bir değerlendirme yapılır: söz konusu şey tercih edilecek özelliklere sahiptir, adının kendisi bir güvence sayılır. 'Ne de olsa adı var' denirken kastedilen budur; ustanın, markanın ya da yerin bilinirliği onu öne çıkarır. Hangi anlamın geçerli olduğunu çoğunlukla cümlenin gerisi belirler; karşıtlık bildiren bir devam eksikliğe işaret eder, tek başına söylendiğinde ise anlamı bağlam ve söyleyenin tonu belirler.
Örnek Cümleler
- Bu okulun adı var ama eski kalitesinden bugün eser kalmamış.
- Aralarındaki evliliğin artık yalnızca adı var, yıllardır birbirleriyle konuşmuyorlar bile.
- Onlarca terzi arasından bu ustayı seçtik; ne de olsa adı var, işini iyi bilir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamı vardır ve birbirinin tersidir: biri beklenen özellikleri taşımamak, öteki tercih edilecek özelliklere sahip olmak. Aynı kalıp, cümlenin gidişine göre hem eksiklik hem üstünlük bildirebilir. Ayrımı yapan şey kalıp değil, yanına gelen cümledir.
Bir şeyin bilinirliğinin onu tercih edilir kıldığı durumlarda ortaya çıkar; 'ne de olsa adı var' denildiğinde ustanın, markanın ya da yerin adı bir güvence sayılır. Burada eleştiri değil, açık bir üstünlük bildirimi vardır.
Cümlenin devamına bakılır. 'Adı var ama...' biçiminde bir karşıtlıkla sürüyorsa eksiklik anlatılır; 'ne de olsa' kalıbıyla söylenmişse tercih edilirlik bildirilir. Söyleyenin sesi de ayrımı taşır: düşen bir ton eksikliğe, yükselen bir ton güvenceye çeker.