Anlamı
yakınlarından biri ölenin acısı zamanla küllenir ancak bir yakını deli olanın acısı hiçbir zaman dinmez.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, ölüm acısının zamanla hafiflediğini; buna karşılık akıl sağlığını yitirmiş bir yakının yarattığı sıkıntının sürekli ve yıpratıcı olabileceğini anlatır. Halk bilgeliği burada ölüm ile yaşayan dert arasındaki farkı karşılaştırır. Ölü için yas tutulur ama zaman içinde acı küllenir; oysa deli için üzülmek, bitmeyen bir endişe ve sürekli bir yük hâline gelebilir. Atasözü bu yönüyle çok sert ama hayatın uzun süren bakım ve kaygı yükünü gören bir sözdür. Burada 'deli' ifadesi döneminin diliyle söylenmiş olup bugün daha dikkatli bir dille ele alınmalıdır. Ancak atasözünün anlatmak istediği ana nokta, geçip giden acı ile her gün yeniden yaşanan acı arasındaki farktır. Halk tecrübesi, süreklilik taşıyan dertlerin insanı daha fazla tükettiğini gözlemiştir. Kısa bir felaketin ardından zaman işler; ama günlük bakım, kaygı ve sorumluluk insanı yıllarca içten yorabilir.
Örnek Cümleler
- Babasının ölümünü zamanla atlattı, aklını yitiren ablası ise her gün yeniden yaralıyor; ağlama ölü için, ağla deli için.
- Oğlu hastaneden çıkalı yıllar oldu, hâlâ kimseyi tanımıyor; ağlama ölü için, ağla deli için.
- Yıllardır akıl sağlığını yitiren kardeşine bakıyor; ağlama ölü için, ağla deli için.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Acının süresini ölçü alır; şiddeti değil, tekrarı tartar. Ölü için tutulan yas zamanla küllenir, deli için duyulan kaygı ise her sabah yeniden karşıya çıkar. Küllenmek sönmek demek değildir; atasözü iki yükü yine de eşit saymaz.
Çünkü geçmeyen yükün ve sürekli kaygının insanı ne kadar uzun süre yıprattığını çarpıcı biçimde göstermek ister. Halk dili burada acıyı kıyaslayarak anlatır. Sertlik, uyarının ağırlığından gelir.
Modern bakışla, uzun süreli bakım ve ağır psikolojik yükün aileler üzerindeki yıpratıcı etkisini anlatan geleneksel bir söz olarak yorumlanabilir. Bugün bu yük bakım verenlerin yükü sayılır.