Anlamı
susturmak, konuşmasına engel olmak:
'Aleyhinde kim ne söylerse hemen ağızlarına tıkarlardı.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Ağzına tıkmak deyimi, birini susturmak, konuşmasını engellemek veya söyleyecek şeyi etkisiz hale getirmek anlamına gelir. Buradaki “tıkmak” fiili, sözü adeta fiziksel olarak geri itilmis gibi gösterir. Bu nedenle deyim, cevap vererek, kanıt getirerek, baskı kurarak veya korkutarak karşı tarafın sesini kesme durumları için kullanılabilir. Kullanımında güçlü bir hakimiyet hissi vardır; bir taraf konuşur hale gelirken diğeri susmaya zorlanmistir. Günlük dilde tartışma, dedikodu, otorite kullanımı ve savunma bağlamlarında duyulur. Söylendiği yerde sadece cevap verme değil, “konuşacak alan bırakmama” duygusu bulunur. Halk dilinin somutlastirma gücü burada belirgindir; sanki konuşmanın çıkış yolu kapatılmış gibi hissedilir. Deyim bu nedenle fikri bastırma, sesi kesme ve etkili susturma biçimlerini anlatan güçlü bir ifadedir. Hem haklı bir cevapla karşılık verme hem de sert bir baskıyla susturma bağlamında, bağlama göre farklı tonlar kazanabilir.
Örnek Cümleler
- Getirdiği belgeyle herkesin ağzına tikti.
- Eleştirenlerin ağzını tıkmak için somut sonuçlar göstermek gerekiyordu.
- İtiraz edenlerin ağzını tıkmak kolay değil, haklı noktaları var.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bazen sağlam delil ve cevapla karşı tarafı susturarak, bazen de baskı veya sert tutumla onun konuşmasını engelleyerek gerçekleşebilir.
Çünkü bir tarafın sözünu çıkarabilir halde kalırken, diğer tarafın ifade alanının kapandığını hissettirir. Kullanımında güçlü bir hakimiyet hissi vardır; bir taraf konuşur hale gelirken diğeri susmaya zorlanmistir.
Evet, bazen haksız iddiaları sağlam cevaplarla susturmak gibi olumlu ya da savunmacı bir bağlamda da kullanılabilir.