Anlamı
itiraz edememek, söyleyecek sözü kalmamak:
'Böyle duru bir mantık karşısında akan sular duruyordu.' -A. Kulin.
Detaylı Açıklama
Akan sular durmak, itiraz edememek, söyleyecek sözü kalmamaktır. Bir söz, bir kanıt ya da bir kişinin araya girmesi karşısında konuşanlar susar; tartışma sürdürülemez hâle gelir. Kalıbın öznesi akan sulardır, susan kişiler cümlede ayrıca anılmaz: salonda akan sular durdu. Bu yüzden söz tek bir kişiyi değil, bütün bir ortamı anlatabilir. Susanlar ikna olmuş da olabilir, yalnızca karşı koyamayacaklarını anlamış da; kalıp bu ikisini ayırmaz, itirazın kesildiğini bildirir. Geniş zamanla bir düzeni anlatabilir: o konuşunca akan sular durur. Geçmiş zamanla ise tek bir anı aktarır. Bir toplantıda muhasebecinin rakamları ortaya koymasıyla kesilen bir tartışma ya da dedenin tek sözüyle biten bir aile kavgası bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Hoca konuşmaya başlayınca salonda akan sular durdu, kimse itiraz edemedi.
- Annem araya girdi mi bu evde akan sular durur, tartışma hemen biter.
- Belgeleri masaya koyunca akan sular durdu, karşı taraf tek kelime söyleyemedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İtirazın tamamen bittiği anı anlatır. Ortaya konan söz, kanıt ya da kişi öyle ağır basar ki karşı taraf konuşmayı sürdüremez hâle gelir; tartışma bir uzlaşmayla değil, doğrudan susmayla kapanır.
Hayranlık da taşır, teslimiyet de. Bir ustanın sözü karşısında söylendiğinde açık bir saygı bildirir; bir otoritenin araya girmesini anlatırken ise korkuya yakın bir sessizliği ima etmiş olur.
Su durmaz, akmaya devam eder; kalıp onun bile durduğunu söyleyerek ortamdaki sessizliğin derinliğini gösterir. Abartı burada süs değil bir ölçüdür: itirazın ne kadar kesin biçimde bittiğini anlatır.