Anlamı
bir işte doğruyu, iyi olanı gösterdiğini sanmak:
'Burada akıl hocalığı taslıyorum ama ben böyle akılsızlıkları çok yapıp birkaç kere sorunla karşılaştım.' -R. Erduran.
Detaylı Açıklama
Akıl hocalığı taslamak deyimi, bir işte doğruyu, iyiyi ya da yapılması gerekeni gösterdiğini sanarak karşı tarafa üstten bir tavırla öğüt vermek anlamında kullanılır. Buradaki 'taslamak' kelimesi, tavrın biraz yapay, biraz da kendini üstün görür nitelikte olduğunu hissettirir. Kişi gerçekten yardım ediyor gibi görünse de çoğu zaman bunun içinde hafif bir böbürlenme, bilmişlik veya gereksiz yönlendirme vardır. Deyim bu nedenle yalnız öğüt vermeyi değil, öğüdün tonunu eleştirir. Günlük hayatta kimsenin istemediği hâlde sürekli akıl veren, her fırsatta nasihat etmeye çalışan veya başkalarının hayatına gereksizce yön vermeye kalkışan kişiler için sık kullanılır. Söz, bilginin paylaşılmasını değil, tepeden bakan üslubu hedef alır. Yardım ile kibir arasındaki ince farkı görünür kılar. Üstten kurulan bilgi otoritesini alaycı biçimde eleştiren çok işlevli bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Doktorun önerdiği tedaviyi beğenmeyip hastaya kendi bildiğince akıl hocalığı taslamaya başladı.
- Hiç deneyimi yokken herkese akıl hocalığı taslıyor, artık bıktık ondan.
- Buraya akıl hocalığı taslamaya gelmedik, oturup birlikte bir yol düşünelim.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü hedefi fikrin kendisi değil, veriliş biçimidir. Söylenen doğru bile olabilir; ama üstten bir tonla, sorulmadan ve karşı tarafı küçümseyerek söylendiğinde yardım olmaktan çıkar. Geriye yalnızca rahatsız edici bir üslup kalır.
Rehberlik istendiğinde gelir ve karşı tarafın kendi kararını vermesine alan bırakır. Akıl hocalığı taslayan kişi ise hiç sorulmadan konuşur ve tek doğrunun kendisinde olduğunu ima eder. Aradaki fark niyette değil, üsluptadır.
Konumu olmadığı hâlde konum sahibi gibi konuşan kişiler için söylenir; kalıp bir yetki boşluğu gösterir. Genellikle o kişi orada yokken, biriken bir sitemle dile getirilir. Yüzüne söylemek çoğu zaman tartışmayı büyütür.