Anlamı
değişik sebeplerden dolayı dengeli düşünemez durumda olmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kimsenin çeşitli sebeplerle dengeli düşünemeyecek kadar dalgın, sersemlemiş, heyecanlı ya da gerçeklikten kopmuş durumda olduğunu anlatır. Aklın bir karış yukarıda olması, kişinin yere basmayan bir ruh halinde bulunmasını simgeler. Bu durum bazen aşktan, bazen aşırı sevinçten, bazen korkudan, bazen de şaşkınlıktan kaynaklanabilir. Böyle bir kişi söyleneni tam anlayamaz, karar verirken tutarlılık gösteremez, en basit işi bile karıştırabilir. Deyim hem hafif alay hem de gözlem içeren bir anlatıma sahiptir. Karşımızdaki kişinin o anda sağlıklı değerlendirme yapamayacak kadar uçucu bir ruh halinde olduğunu söyler. Tam anlamıyla delilik değil, ama geçici bir akıl dağınıklığı söz konusudur. Bu yüzden günlük konuşmada özellikle aşk, heyecan, telaş ve dengesizlik hâllerinde kullanılır. Kişi bedenen orada olsa da zihnen başka yerdedir. Halk dili bu hâli, aklın yerinden yükselip havaya kalkması gibi canlı bir benzetmeyle anlatır.
Örnek Cümleler
- Nişanlandığından beri aklı bir karış yukarıda, işe iki gündür geç geliyor.
- Sınav sonuçları açıklanalı aklı bir karış yukarıda, kimseyle doğru dürüst konuşmuyor.
- Aklı bir karış yukarıdayken bu sözleşmeyi imzalatmayın, birkaç gün beklesin daha iyi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlatmaz. Kastedilen, kişinin bir süredir dengeli düşünemez hâlde olmasıdır. Sebep sevinç, heyecan, âşıklık ya da yorgunluk olabilir; söz bir teşhis değil, çevredekilerin yaptığı bir gözlemdir. Bu hâlin ne zaman geçeceği kalıpta söylenmez.
Büyük bir sevinç, yeni bir aşk, ağır bir üzüntü, uykusuzluk ya da beklenmedik bir haber sebep olabilir. Kalıp sebebi anmaz, yalnız sonucu bildirir; bu yüzden aynı söz birbirinden çok farklı hâller için kurulabilir.
Şakacı da olabilir, kaygılı da. Yeni nişanlanmış biri için söylendiğinde hoşgörülü bir takılmadır; önemli bir karar söz konusuysa aynı söz bir uyarıya döner: o hâldeyken imza atmasın, karar vermesin. Cümlenin gerisi hangisinin kastedildiğini gösterir.