Anlamı
kaba korkudan şaşırıp ne yapacağını bilememek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, büyük bir korku ve onun getirdiği şaşkınlık yüzünden insanın ne yapacağını bilememesini anlatır. Sert ve argo tonlu bir ifadedir; bu yüzden her ortamda rahat kullanılmaz ama konuşma dilinde duygunun şiddetini vermek için güçlü bir karşılığı vardır. Buradaki vurgu yalnız korkmak değildir. Korkunun insanın düşünme düzenini bozacak kadar ani ve sert bir şekilde çarpması kastedilir. Kişi bir anda donup kalabilir, yanlış tepki verebilir ya da tamamen afallayabilir. Bu yüzden deyim, sıradan bir tedirginlikten çok daha sert bir irkilmeyi anlatır. Söylendiğinde, insanın akıl yürütme kabiliyetinin kısa süreliğine dağıldığı anlaşılır. Deyim kaba olsa da duygu yoğunluğu bakımından çok canlıdır. Panik, şaşkınlık ve yönünü kaybetme hâlini tek cümlede güçlü biçimde görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Kapı gece yarısı çalınca aklı bokuna karıştı, telefonu bulmak için odayı altüst etti.
- Denetim ekibini görünce ustanın aklı bokuna karıştı, hangi defteri saklayacağını şaşırdı.
- İlk sarsıntıda aklı bokuna karıştı, kapıyı bırakıp balkona doğru koştu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Düşünmeyi bir anlığına devre dışı bırakan bir tepki doğurur. Kişi ne yapacağını bilemez; kimi kaçar, kimi olduğu yerde donar, kimi de eline ne geçerse onu yapar. Ortak olan, yapılanın o anki durumun gerektirdiğiyle uyuşmamasıdır.
Çünkü içinde kaba bir sözcük geçer. Anlam bakımından yumuşak bir karşılığı olsa da bu hâliyle her ortamda söylenmez; teklifsiz konuşmada, korkunun büyüklüğünü abartarak anlatmak için tercih edilir.
Aklı başında olmamak bir durumu bildirir ve sebebi çok çeşitli olabilir. Bu deyimde ise sebep bellidir: ani ve büyük bir korku. Ayrıca tonu çok daha serttir ve anlık bir sahneyi anlatır.