Anlamı
başka birinin düşüncesine göre iş yapmak, davranmak:
'Zaten bizim Hacer'in aklına uydum da geldim.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Aklına uymak, başka birinin düşüncesine göre iş yapmak, davranmak demektir. Kalıptaki akıl, düşünce ve görüş anlamındadır; uymak ise bir şeye göre hareket etmeyi, onu ölçü almayı bildirir. Kalıptaki iyelik, davranan kişiye değil düşüncesine uyulan kişiye aittir: arkadaşının aklına, ustanın aklına uydu denir. Özne ise düşünceye göre davranan kişidir. Uyulan düşünce bir öğüt, bir öneri, bir plan ya da bir yönlendirme olabilir; kişi onu dinlemekle kalmaz, davranışını ona göre kurar. Yakın kalıplardan akıl almak danışmayı, akıl vermek akıl öğretmeyi bildirir; aklına uymak ise ortaya konan düşünceye göre davranmaktır. Üç kalıp bir olayın sırasını da verebilir: ondan akıl aldı, o da akıl verdi, sonunda onun aklına uydu. Emir kipiyle öğüt olarak da kurulabilir: büyüklerinin aklına uy.
Örnek Cümleler
- Arkadaşının aklına uydu, hazır işini bırakıp o uzak şehre taşındı.
- Ustanın aklına uymasa kirişleri incelterdi, ev bugün ayakta bile durmazdı.
- Kimsenin aklına uymadı; kendi hesabını yaptı ve sonunda haklı çıktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinin, başkasının kafasındaki yolu izleyip işi o doğrultuda yaptığı durumu anlatır. Arkadaşının aklına uyup başka şehre taşınan kişide taşınma fikri arkadaşından gelmiştir; ama eşyasını toplayan, işinden ayrılan ve yola çıkan kendisidir.
Söylenir. Deneyimli bir ustanın aklına uyup kirişleri kalın tutan kişi doğru iş yapmıştır. Ama iş ters gittiğinde de «onun aklına uydum» denebilir; o zaman söz, yol göstereni işaret eden bir hayıflanma taşır.
Çünkü iki kişiyi aynı cümleye sığdırır: fikri veren ile onu uygulayan. Kimin aklı, kimin eli sorusu böylece görünür olur. Olumsuz biçim ise kişinin kendi hesabını yaptığını anlatır: kimsenin aklına uymadı.