Anlamı
akla sığmayacak işler yapmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kişinin akla ve mantığa sığmayacak davranışlar sergilediğini anlatmak için kullanılır. Söz konusu davranış bazen ölçüsüz bir cesaret, bazen gereksiz bir inat, bazen de çevresini zor durumda bırakacak kadar taşkın bir tutum olabilir. Gündelik dilde çoğu zaman eleştiri, şaşkınlık ve hafif alay iç içe geçer. Birinin durup dururken büyük riskler alması, kimsenin yapmayacağı bir işe kalkışması ya da ortada makul bir sebep yokken dengesiz çıkışlar yapması için söylenebilir. Bu kullanım, kişiyi doğrudan deli ilan etmekten çok, yaptığı işin aşırı ve mantıksız bulunduğunu vurgular. Aile içinde, arkadaş çevresinde ve tartışmalı durumlarda sık duyulur. Özellikle başkalarının sabrını zorlayan, ölçüyü kaçıran hareketler karşısında güçlü bir tepki sözü hâline gelir. Bu yüzden deyim, yalnızca davranışı değil, o davranışın çevrede yarattığı bıkkınlık ve hayreti de birlikte taşır.
Örnek Cümleler
- Kimsenin yanaşmadığı borcun altına girdi, herhâlde aklından zoru var bu adamın.
- Bu havada tek başına dağa çıkıyorsa aklından zoru olmalı, biri onu durdursun.
- Bu kadar uyarıya rağmen aynı hatayı üçüncü kez yapıyorsa aklından zoru vardır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlatmaz. Kastedilen, davranışın akla sığmamasıdır; kişinin gerçekten hasta olduğu söylenmiş olmaz. Söz bir teşhis değil, ölçüsüz bulunan bir işe verilmiş sert bir tepkidir. Bu yüzden yakın çevrede daha rahat söylenir.
Gereksiz risk alındığında, açık bir uyarı dinlenmediğinde ya da hiç kimsenin göze alamayacağı bir işe girişildiğinde yaygındır. Ortak yan, davranışın makul bir gerekçeye dayandırılamamasıdır; söz bu gerekçesizliği hedef alır.
Sitem ile şaşkınlık karışıktır. Kimi zaman endişe de eklenir; konuşan kişi o davranışın kişiye zarar vereceğini düşünür. Ton bazen şaka yollu, bazen de gerçekten kaygılıdır; biri onu durdursun diye söylendiğinde uyarı ağır basar.