Anlamı
çıldırmak:
'Allah Allah, bu adam gittikçe aklını oynatıyor.' -Y. Kemal.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kişinin akıl sağlığını yitirecek ölçüde sarsılması ya da çevre tarafından öyle algılanacak davranışlar göstermesi için kullanılır. Günlük dilde çoğu zaman gerçek bir ruhsal çöküşü anlatmak kadar, aşırı ve denetimsiz tavırları abartılı biçimde ifade etmek amacıyla da söylenir. Birinin ardı ardına taşkınlık yapması, mantıksız kararlar alması, olup bitene uygun tepki verememesi veya büyük bir baskı altında çözülmesi bu deyimle anlatılabilir. İçinde hem acıma hem eleştiri hem de şaşkınlık olabilir. Bu nedenle bağlam önemlidir; bazen ciddi bir ruh hâline işaret eder, bazen de gündelik konuşmada 'iyice ölçüyü kaçırdı' demenin sert yoludur. Deyim, zihinsel dengenin yerinden oynaması fikrinden güç alır. Özellikle yoğun stres, büyük kayıp, aşırı öfke ya da uzun süren baskı altında kalan insanlar için kullanılınca daha etkili olur. Söyleyen kişinin gözünde artık normal ölçülerin aşıldığını kuvvetle hissettirir.
Örnek Cümleler
- Hastalığın adını duyduğu gün aklını oynatacak gibi oldu, günlerce kimseyle konuşmadı.
- Bu evrak yığınıyla tek başına uğraşan aklını oynatır, birini yardıma çağır.
- Yıllarca yatalak annesine tek başına bakan kadın sonunda aklını oynattı, hastaneye kaldırıldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kullanılmaz. Gerçek bir hastalık kastedildiğinde cümle bunu ayrıca belli eder; öyle bir işaret yoksa söz çoğunlukla bir abartıdır. Evrak yığınıyla boğuşan birine söylenen «aklını oynatır» da bu türdendir.
Şaşkınlık, endişe ve kimi zaman acıma taşır. Söyleyen kişi karşısındakinin taşıyamayacağı kadar ağır bir yükün altında olduğunu düşünüyorsa ton kaygılıdır; şaka yollu söylendiğinde ise hafif bir takılmaya döner.
Aklını kaçırmak ve aklı zıvanadan çıkmak ile aynı alanı paylaşır; bu kalıpların hepsi delirmeyi anlatabilir. Aklını kaçırmak ayrıca yersiz iş yapmak anlamına da gelir; aklını oynatmak ise yalnız çıldırmayı bildirir.