Anlamı
aklı başına gelmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, şaşkınlık, telaş, öfke ya da dalgınlık gibi bir durumdan sonra kişinin yeniden toparlanmasını ve ne yaptığını fark edecek hâle gelmesini anlatır. Bir bakıma aklın dağınık hâlden düzenli hâle dönmesi demektir. Günlük dilde çoğunlukla uyarı, öğüt ve toparlanma çağrısı olarak kullanılır. İnsan bazen hırsına, korkusuna veya gururuna kapılıp ölçüsüz davranabilir; böyle anlarda 'aklını devşirmek' yeniden düşünmek, kendini çekip çevirmek ve olan biteni sağduyuyla değerlendirmek anlamına gelir. Deyim sadece zihinsel berraklığı değil, tavır ve kararların da düzene girmesini içerir. Büyük bir hata yapmadan hemen önce durup düşünmek, duyguların etkisinden sıyrılmak veya yanlış bir yoldan dönmek gibi durumlarda yerinde bir ifadedir. Bu yüzden hem kişisel olgunlaşmayı hem de geçici savrulmadan çıkışı anlatır. İnsanın kendini yeniden toplaması fikrini sıcak ve gündelik bir dille veren kuvvetli bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Yangın alarmını duyunca aklını devşirdi, çantayı kapıp merdivene doğru yöneldi.
- İlk şaşkınlık geçince aklını devşirdi ve ambulansı sonunda kendisi aradı.
- Soğukta biraz yürüyünce aklını devşirdi, eve dönme kararını işte orada verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dağınık bir zihnin yeniden düzene girmesiyle gerçekleşir. Kişi şaşkınlık ya da telaş içindedir; bir uyaranla ya da kendiliğinden kendine gelir ve ne yapması gerektiğini görür. Devşirmek fiili de bu toplama işini bildirir.
Şart değildir. Büyük bir sevinç ya da şaşkınlık da insanı dağıtabilir; sonrasında kendine gelmesi yine bu sözle anlatılır. Ölçü, öncesinde zihnin toparlanmamış olmasıdır; sebebin iyi ya da kötü olması fark etmez.
Uygundur ve sık kullanılır. Karşı tarafa doğrudan yanlış yaptığını söylemeden, yalnız toparlanmasını istemiş olursunuz; bu yüzden söz suçlamadan çok uyarı gibi duyulur. Yakın çevrede daha rahat söylenir.