Anlamı
1) davranışlarının yanlışlığını sezerek doğru yolu bulmak:
'O zaman her şey düzelir, erkeğin de aklı başına gelir.' -P. Safa. 2) ayılmak, kendine gelmek:
'Bir hastalık hâli olduğu anlaşılan bu ilk sersemlikten sonra yavaş yavaş aklı başına gelmektedir.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Aklı başına gelmek deyimi, bir kişinin daha önce yaptığı yanlışların farkına varıp doğru yolu görmesi, düşüncesini toparlaması veya bazen sersemlikten çıkıp kendine gelmesi anlamında kullanılır. Bağlama göre ahlakı bir uyanış, pratik bir toparlanma ya da fiziksel-ruhsal bir kendine geliş anlatabilir. Kişi önce dağınık, şaşkın, düşüncesiz veya yanlış bir durumdadır; sonra bir deneyim, uyarı ya da sarsıcı olay sonucunda durumu kavrar ve toparlanır. Deyim bu yüzden değişim anını anlatır. Günlük hayatta hatasını anlayan, savrulmayı bırakıp daha sağlıklı düşünmeye başlayan ya da kendine gelen kişiler için çok kullanılır. İçinde hem ders alma hem de toparlanma vardır. Söz, insanın her zaman aynı düzeyde bilinçte olmadığını; bazen yaşadığı şeylerin onu olgunlaştırdığını gösterir. Uyanışın, fark edişin ve yeniden dengeye gelişin dildeki en işlevli ifadelerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Yasadiklarindan sonra nihayet aklı başına geldi.
- Sonunda aklı başına geldi, özür diledi ve doğru olanı yaptı.
- Çocuk büyüyünce aklı başına gelir, daha dikkatli davranır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Düşüncesizlikten fark edişe, dağınıklıktan toparlanmaya ve yanlış yoldan daha doğru bir çizgiye yöneliş dönüşümünü anlatır.
Hayır; ahlakı fark edişin yanında, fiziksel sersemlikten çıkma veya genel anlamda kendini toparlama anlamında da kullanılabilir.
Çünkü kişinin hatasında ısrar etmek yerine durumu kavrayıp daha doğru davranmaya başlamasını ifade eder. Deyim bu yüzden değişim anını anlatır.