Anlamı
1) delirmek:
'Cesareti de adamakıllı kırılmış, aklını kaçıran babasının hâli onu perişan etmişti.' -İ. O. Anar. 2) gereksiz, yersiz iş yapmak.
Detaylı Açıklama
Aklını kaçırmak deyimi, bir kişinin delirmesi, zihinsel dengesini yitirmesi ya da bağlama göre çok yersiz ve mantıksız işler yapacak kadar ölçüyü bozması anlamında kullanılır. Bu deyim iki katmanlıdır. Bir yandan ruhsal dengeyi gerçekten kaybetme anlamını taşıyabilir; öte yandan gündelik dilde daha çok, yapılan işi aşırı ve mantıksız bulduğumuzda 'aklını mı kaçırdı?' biçiminde abartılı eleştiri olarak kullanılır. Bu nedenle bağlam oldukça önemlidir. Ciddi bir sağlık halinden söz edildiğinde dikkatli olunması gerekir; gündelik kullanımdaysa saçma bulunan davranışı sertçe eleştirir. Deyimin gücü, ölçü kaybını çok çarpıcı biçimde anlatmasındadır. İnsan makul sınırın dışına çıkmış görünür. Türkçede hem gerçek zihinsel çöküşü hem de günlük hayatta 'iyice abarttı' duygusunu taşıyan çok yaygın bir deyimdir. Ciddiyet ile abartılı tepki arasında gidip gelebilen, bu yüzden de dikkatli yorumlanması gereken güçlü bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Oğlunu kaybettikten sonra neredeyse aklını kaçıracaktı, aylarca kimseyle doğru dürüst konuşmadı.
- Bu fiyata o arabayı almışsa aklını kaçırmış, kimse o parayı vermez.
- Kışın ortasında çatıya çıkmakla aklını kaçırdığını düşündük, indirmek için epey uğraştık.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü gerçek bir hastalığı da bildirebilir. Şaka yollu söylendiğinde sorun olmaz; ama ruhsal sıkıntı yaşayan biri için kullanıldığında ağır ve incitici düşer. Ortamı ve muhatabı tartmak gerekir.
Çoğunlukla ikinci anlamıyla, yani yersiz bir işe şaşırmak için duyulur. Kişinin gerçekten hasta olduğu söylenmez; yapılan işin makul sayılamayacağı abartılı bir sözle bildirilir. İki anlamı cümlenin gelişi ayırır.
Ölçünün kaçtığı vurgusu baskındır. Kaçırmak fiili elde tutulan bir şeyin elden gitmesini bildirir; akıl burada sahip olunan ve yitirilebilen bir şey gibi anılır. Sözün sertliği de bu yitirmeden gelir.