Anlamı
doğru düşünemez, davranamaz duruma gelmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kişinin sağlıklı düşünemez ve ölçülü davranamaz hâle gelmesini anlatır. Buradaki 'ayar' sözü, insanın zihinsel dengesini, karar verme ölçüsünü ve olaylara verdiği uygun tepkiyi simgeler. Birinin aklının ayarının bozulduğunu söylemek, onun geçici ya da kalıcı biçimde normal muhakeme çizgisinden saptığını ifade eder. Bu durum yoğun stres, büyük hayal kırıklığı, ardı ardına gelen sorunlar veya çok ağır bir şaşkınlık sonrasında görülebilir. Deyim, yalnızca delilik anlamı taşımaz; zaman zaman insanın tutarsız, aşırı, taşkın ya da dengesiz davranmaya başladığını belirtmek için de kullanılır. Gündelik dilde hem eleştirel hem kaygılı bir ton taşıyabilir. Özellikle kişinin tavırları belirgin biçimde değişmişse, neyi neden yaptığı anlaşılmıyorsa ve kararları çevresindekileri zorluyorsa bu söz güçlü bir anlatım sağlar. Böylece insanın akıl düzeninin bozulmasını kısa ama etkili biçimde görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Arka arkaya gelen kötü haberler aklının ayarını bozdu, kararlarına kimse güvenemedi.
- Üç gün uykusuz kalınca aklının ayarı bozuldu, aynı işi iki kez yaptı.
- O ortam insanın aklının ayarını bozar, bir süre uzak durmakta fayda var.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çoğu zaman bir baskının ya da sarsıntının sonucudur: ağır bir olay, uzun bir yorgunluk veya sürekli bir zorlama zihnin ölçüsünü kaydırabilir. Ama kalıp bir sebep şart koşmaz; «aklının ayarını mı bozdun?» diye doğrudan kişiye de sorulur.
Anlatmaz. Çoğu kullanımda geçici bir hâl söz konusudur; kişi dinlenince ya da baskı kalkınca eski ölçüsüne döner. Sürekli bir bozulma kastediliyorsa cümlede bunu gösteren başka işaretler bulunur.
Bağlama göre değişir. Kimi cümlede sebep gösteren, anlayışlı bir açıklama olarak geçer; kimi cümlede kişinin tutumunu eleştiren, sitemli bir yargı olarak söylenir. Sözün kendisi bu iki tonu da taşıyabilir.